649 
PETRI . ANDRE AE 
MATTHIOLI MEDICI 
Senenfis Commentari;, 
IN LIB. QJINTVM PE DA CII DIOSCORIDIS 
ANAZARBEI, DE MEDICA MATERIA. 
Vpenonbm yuatuor libris 3 armcifeivne yiree 3 tradidimus de aroma - 
tibus 3 oleis , 'unguentis 3 arboribus 3 fiffif earundem lacbrymis, ac frudi- 
bus : item de animalibus 3 meile 3 lacle 3 adip e 3 cerealibus 3 oleribus : nec- 
. - „ non de omni radicum 3 herbarum 3 feic eorum 3 feminum que ratione . 
In hoc autem totius operis quinto dijjeremus de f , vinis 3 & met alicis 3 a •vite nc~ 
firam commentationem auspicati . 
COMMENTARIVS MATTHIOLI. 
V 0 29 i, A M non difficile tantumffied quafi etiam impoffibile effiet, vt cuiufcunque fcientix , aut 
facultatis principifs , ac fundamentis vniuerfalibus ignoratis J ciri perfecit pofjmt iUa , qua 
deinceps ffieciatim in ea confideranda veniunt : ideo non minus neceffiarium , quam vtile fore 
exijlimaui , fi hic in vniuerfumfojjilmtn , ac metallorum materia tranaretur . Kfam etfi in 
hoc quinto libro nonnullorum jojjilium medicamentorum cum hifloriam , tum facultates tra- 
diderit Diofcorides , & ipfum fecutus Galenus in libris fmplicium medicamentorum ; cum 
tamen eorum neuter originem , materiam, caufas , ac alia plura in bis xslirnanda , ac cogno- 
fcenda explicuerit , illa quidem boc loco filentio inuoluenda non duximus , vt quantum per 
nos fieri potefl , nihil quod ad abfolutam rerum fimplicium cognitionem , & communem vfum Varia de ge- 
faciat , d nobis intactum relinquatur . C um itaque plures tam antiquos , quam recentiores, qui de fcj]ilium,ac metallorum neratione la- 
materia fcripfermt,diligenter fatis perlegerim, eos vtiquc non modo inter Je differentes reperi,fedin aliquibus etiam con- pidu fentetia. 
tranos . Tsfam licet eorum quidam de veritatis tramite parum de flectant : videntur tamen non exalti ea omnia explicauif- 
fe, qua hac in re maximi neceffaria cenfentur . Fieri enim lapides, Ac fioteles author eflfigne non liquefcentes ex ficca igne- Arift. opii».; 
Icente exhalatione . Ex quibus deduci poteff , exhalationem hurr, idarn n. ateriam effie lapidum liquejcentium , e quibus me- 
talla conflantur . quo fit ,vt ex AriFlotelis fient entia, lapides igne non liquefcentes fiant ex calido ,& ficco vapore : lique- 
fcentes vero ex humido halitu tantum . Sed opinionemhanc ,qui rem altius, diligentiusque 'mueffigarunt , minimi proban- 
30 
darn exiflimant, cum lapides longi minus , quam terree ex vapore fieri queant . Siquidem puluis , qui Jic gigneretur, vnum 
aliquod ex pluribus fieri nunquam poffiet ,nifi humor illi commifceretur . & omnes pariter lapides non liquefcentes abfque 
multa hominum opera , ac tundendi labare facili in arenam , vel puluerem tranftt\ nt , fi tantum ex ifs nullo accedente hu- 
more efficerentur . Quod profeilo haud ita Je habet: lapides nanque feri innumeros admodum compailos ,folidosq; vide- 
mus . id quod haud dubii offendit , ex illo tantum vapore eos nequaquam genitos effie . Quod fi ex eo lapides eiujmodi pro- 
crearentur , magis omnino fierent in fiupcricre aeris regione ,vt qua facili ignis contaffu incendatur , quam intra terram . 
$0 
des, ut 'Plinius, & alij quidam teflantur ; non tamen obhoc opinatus efl Arifloteles in aere lapides gigni poffie , fifempe is 
lapidem i calo delapfurn ventorum vi in aerem fublatum fer ibit . At fi lapides in aere fiunt ( quid plani negare non au- 
fim)quid obffat,curdicinon pqffiit , hos ex eadem fieri materia, ex qua illi fub terra generantur 1 quam quidem rnate- 
fiam facili produxiffie potuerint violentiffimg tempeflates : vtpote qua repentino aliquo motu dum oriuntur , ex reliquorum 
elementorum mutatione terrena illa corpora genuerint . Theophraffus vero non lapides folum,fed terras etiam ccnffare Theophrafii 
feribit ex pura , ac aquali materia , qua confluxu quodam , [iue percolatione fit effieila , aliove modo excreta . Quod etfi opinio. 
iurc aliquo probari pojfit , non tamen ijs duobus modis tantum talis efficitur . 2 fccea quanuis proxima fit materia terra 
infignis , omnis etiam ejl lapis , verum alifs quoque modis fit pura , & aqualis materia , vt cum Jucci najcuntur . J nter - 
dum quoque neceffie eft,vt calor materiam ifs duobus modis genitam , prius coquat , vt inde efficiat fuccum,ex quo tan- 
dem lapis , qui liquefiat ignis calore , fieri pqffiit . Verum enirnuero multo magis in hoc errafje Theophraflus deprehendi- 
■> quod fcilicet omnes lapides etiam pretiofos terra abundare crediderit • is enim ita inquit . Eorum , qua in terra con- 
io unt , aii a aquea fiunt , alia vero terrena . Aquea quidem fiunt metalla , nempe aurum , argentum , & reliqua . T erre- 
na vero !ap:s,& lapidum fpecies precio fa , ac etiam terrarum fpecies omnes , qua colore, vel Uuore,vel ffiiffitudine, aliave 
facultate jura infignes . Quandoquidem fi vera efjet hxc Theophrafii fententia , nulla quidem mueniretur ger:ma,qug 
transluceret , cum tamen varix , ac ferme innurntrx reponantur , qux maximi pollucent . Hmc itaque fit,vt citra iniu- 
riam diapoffit , non omnes pretioforum lapidum fpecies effie tetrenas , fed aqueas , id eff , ex humor e quodam conflatas, 
tui aqua pondus kngl maius , quam terra in fit . exterum Auiccnnx opinio, quam fequitur Albertus, multo magis ve- 
fetati , ac rationi cohxrere videtur, quam aut Ari ff ( telis , aut Theophrafii . Quippe quanquam non explicuerit ipfe,qui- 
us modis futura lapidis materia congregetur ; dixit tamen lutum effie in primis lentum,, & aquam non fimplicem illam , 
ftd cum terra permifiam . In qua permiffione fi plus terra , quam aqua confluxerit, lutum dicitur, fin anux,fuccus . nihil 
enim aliud 
