6/2 
Andr. Matthioli Comm. 
eorum materia infetta fuerat . Ex bis adduci pofftmm , vt non temere credamus , quod plerique fluuiornm , ac tonen 
titrn filices coloribus in fuperficie tingantur: quoniam modo aquarum inundatione madefiant , modo folis calore flccentur. 
: olis enm calor J quo filices ipfixftate Sirio ardente adeo incole fiunt, vt vix tangi poffintflpforum quidem colores (ut P' 
Metallorum riilium fornax ) facili immutare potest , licet id magis euemre condiet m eorum Jup er fi aequam m centro . Differunt & W 
iifteretie P lu talla inter fe colore, frlendor e ,J'apore,cdor e , pondere , & facultate . Color primitm vanus m metallis confriatur- non 
ts * unumquodque juutn iortitur colorem . -Aurum fiquidem inter metalla ideo fului coloris edi , quod calor vel terram m /«' 
uedinem quandamfynceram verterit, anteaqudm cum aquamif ceretur , vel fuccumipftm mox futurum aurum . ^ esv 
rb fuum colorem habet, V eum quidem Jubntbrum , eo quod terram nonnihil impuram aduffent calor . Eorum autem 
fubnhrum ejl , propter terram valde impuram , & aduftam . Argentum porro candidum edi , quod terra eius fuerit a - 
J , . - r •* • f 1 .. i a: j: tkhmJn* efa vitn» nui /m /MUd tam- 
ba. 
"J, x 
ac frlendidius efficiatur .quam ob caufam reliquis hac in parte pi\ . . . , , . 
metalla afeifeunt : dum enim aurum igne comburitur , terrppfius Jynceritate , qu$ optimi cum aqua commjta 
1 0 
contineant terram . 'Plumbum denique ac jlannum , cb aque redundantiam , hebetes admodum odores promunt . 
Z 1 z' ' ) l . 7 . ../!> 1 J nit tO/l /11J fi /1(1 /i - * 
alia de caufa tum prea, tum ferrea vafa, qui rem hanc fciti cognouerunt , ab vfu coquinario abdicauere, qudm quod adu- 
Jlx terrp , quam poffident , valde amara qualitate obi omnes , qui in huiufcemodivafis vel coquuntur, vel parantur, vel afr° ^ 
tantur,vel reponuntur , facili infici poffirit . Id quod non modo gujlum mali afficit, & exafrerat ; fed etiam in ventru u . 2 
lo naufeam , & fubuerfmem commonet . In hoc ergo admonitos feplafiarios volumus , vt ab horum vafvrum vfu caueant: 
nam quandoque compertum ejl , quod acida medicamenta in cacabo xreo (qux fuit pharmacopolx vel ignauia ,vel hnpt 
ritia ) decoria ,feua ac periculoja intulerunt agis fymptmata . Trxterea metalla omnia pondercfifjma funt : cuius re 
caufa ejl denfitas ipfa , qux Jcquitur bonam terrx cum aqua permiflmem . Hinc fit, vt grauiffima quxque pondera metau n 
liquefit His fupernatent , modo maior fit metallorum quantitas , qudm rerum, qux ipfis demerguntur . At huius rei expe- 
rimentum quotidie facere licet ,fi argentum viuim in aliquodvas infundatur, eiqne metallica pondera fuperpunantur^r 
excepto , quod folum inter extera fundum petit, quoniam plus exteris ponderet : argento enim viuo ipfa pondera non alif e ‘ 
fiipcrnatarc deprehendentur, qudm aaux ligna . Cxtcriim aurum in ipfo mergitur, non modo quod pondero fius fit ;fed tiwfi 
quod cognationem quondam, & quafi conjenfum cum ipjo habere videatur . Metalla infuper , qux liquejeunt , ijs qux a 
tingunt, minimb adhxrent : nec eadem humcclant , neque etiam labuntur , vt exteri aquei liquores tam foffitij, quam » 
plantis, aut animalibus produrii : fed eorumpartes inuicem coguntur, fmntlque cohprent . Idque non aliaratione fieri c° n " 
fiat , qudm quod tam bona , firmaque rnfiio rei ficcx cum humida facla fit, vtficca cbjiet humidx , ne adhxrefcat , & bu»-ff 
ftet : humida vero contra impediat , ne ftcca prorfus conquiefcat . Qux quidem mifiio quoniam in aitro perfetfiffima repertt^ 
turjdeo hoc igne nunquam abfumitur . nam cum eius puriffima terra fit optimi/ cum aqua po-mitta-, humorem firivgit > & 
continet ,nevi ignis expiret : humor vero contra tuetur, ac defendit terram , ne accendatur . Idcirco nunquam combnrd' 1 ' 
aurum , ut extera fiteiunt metalla . qux quandoquidemimpuriorem fortiantur terram, deterioremque mifiionem ; P r0,n 
ignis violentia fkcilb rapiuntur , & conficiuntur: ciim enhn terra flammis dccenfa fuerit, humorem celeriter deperdit ■ fi- 
tamen metallum vnum alio magis , & citius comburitur^ prout hoc illo plus terrx , eamque minus probb miflam obtinet -fi " 
enim fi libeat experiri , in primis ferrum deprehendetur igni confumi , fnvpter nimiam , quam habet , terrx impurx cop ta1 fi 
Mox plumbum , & Jlannum , quod ijs non fatis firmum fit cum tirra tcmperamcntum.quam ob caufam poftqudm hn'rn°' f ' 4 
exhauferit ignis , terram confumit . Deinde xs , quod ciim ttrrx purioris , ac etiam paucioris particeps fit , qudm ferrum ■> e 
fi ea nm fatis exquifitb mifta fit cum aqua, diutius ignirefiflit Toflremu argentum , quod quia puriore terra conflat > 
melius aqux cornmisia , non nifi longiori tempore flammx cedit .‘Ferim plumbum, ac Jlannum non ob id igne tam facili: v 
melum di- cuntur , quQ^ multum impurx terrx contineant, fed folUm obmiilurx vitium, quoniam in his imperfeftior inuenitur -J - • 
“ : - 1 ; ad lapides nofrrareuertatur otatio . de quorum quoque luciditate, flue per fricuitate , ac nitore , vel horum oppofitis objew 
tate , acfqualore iam aliquidnobis differendum dl . Exprxdittis itaque omnibus clarum efjfe arbitror, lapides aquam W ' 
gis , ac terram participare , qudm extera elementa . Sed quoniam non terra , fed aqua cernitur effeperfricua , ac pellucid > 
ideo ab ea tantum perfricuitatem ,luciditatemqueijs adueniffe confiat . Vndeex fueris claris ,& perlucidis conflare fir 
des, qux translucent, affirmamus, quemadmodum ex terra eos , qui qualitatis perfricuitati oppofitx reperiuntur : 
ex claris fueris gigni nequeunt ,fcd ex impuris , ac turbidis vel luto , vel nigriore inferiis . Quod vero lapides magif> 
minus pclluceant , non aliunde fleri certum efl , qudm hfucconm diueifitate , cumfcilicet alij altjs clariores , 'ac lucidi. 
exijlunt . Ex quo fequitur , quod albxgemmx gignantur ex fucco, cui aqux color infit , atque adeo exteris clariores, ael ^ 
lujtriores appareant , vt cryflallus , & iris , gemma fic ex argumento vocata : nam fttb tcrio pcrcuffa fole ob angulos , ¥ 
habet colores ex opaco reddit , frerieque arcus calef lis inproximos (vtVlinij verbis vtar ) riaculatur parietes . At a 
mas ex fucco minus claro progignitur , ideoque tam iride, qudm cryfiallo obfcurior efl. 'Ifon diffmili varietate n0tctr ‘.., 
aliorum colorumgcmmx translucentes ,fiue ortx fuerint h fueris viridibus ,vt fmaragdi , acprasq: flue t carulcis , 
phiri , cyanei , & iafridum quoddam genus : flue e rubris , vt carbunculi : flue e purpureis , vt amethyrii , & 
jiuc ex aureis , vt chryfolithi , & chryfopatij : flue ex mifli coloris fueris , vt opali . Hinc igitur colligi fucilb potefi > 
extern gemmarum genera, qux per fricuitate carent , e fueris concrefcant impuris , atris , & obfcuris : quando nec a l 
quidem limpidiffima , cui ater fiiccus infufus fit, clara ac pura perfria poflit . Kitent tamen gernmx non tra»sW o 
propter in J ignem Iptorem , qui lucis continuitatem , & denfitatem parit . Quem quidem Ixuorcm aut fibi natura c0 !!J [eft 
rant , aut artificum mangonio confequuntur . Iifdem de caufls marmora quoque radiant . Torro lapides, &gemmfl * Af, 
50 
tes riomunquam 
aut fale, aut ph 
t coloris Labem , aut vitium aliquod contrahunt : fxpe enim aut umbra , aut nubeculis , aut capMfi ne qI 
'umbagine vitiantur . Qux Jane omnia non alia ex caufa prouenimt , qudm ex coloris fficcidiuyfi tat 
gnitur quidem vmbra, cum fncci color aliqua parte obfcurior fuerit : nubecula vero ob partem albidioris coloris . A 
pili amentum , quo prx fert im fapphirus inficitur ; fal,quo opalus ; plumbago , quo fmaradus , ex alieno prorjus 
fiunt , non autem proprio gemmarum. Qninetiam fibi gernmx fcabritiem induunt, cum ob fucci diuerfitatem P a) ^ 
aqualiter ccalefcunt . His ergo rationibus nixus , nemo non audebit dicere atque affer ei e , lapides omnes , ac ffixu,q l 
que nitent , neque pellucent , ex frafflfjimo fucco , & terrena materia fieri. Differunt prxterea lapides friffitudine,& ‘ 
Iguitate &grauitate . itaque pendei cj is , ac compari is lapidibus pauci ,& admodum occulti funt meatus : raris ve> ° > ^ 
‘afited e > 
Ixui 
