Aquatum 
ferent-i» , 
facultates. 
66 z Andr.Matthloli Comm. 
ulva alterius loco fcriptum . *Auget nobis fuff irionem ^iftuarittSflui in libro fuo de compostior c medicameniorfi,yij>f 
ea de Melicrato ,id e BiAquafnulfa. fcribh ,qua Diofcoridi accepta referri pofiunt , inquit primum, Cruda vtuntur ij &$•, 
deinde. Colavero exhibetur Hunc fectrius foftafie fyieliiui vir doBifiimus : vulgatam illam lectionem deprans 
tam reliquit, & alteram vt veriorem accepit . \Addatn infuper, quod ratio ex vfu \A quamulfa futnpta fuadet,vt cruda 
gis,quam coBa altum deijcere,aut uomiturn ciere pcfiit. 
r3v AQVA, CAP, XI !; II. 
D E aquis inumuerfum dece.rncrc , propter locorurn p.roprierarcs,&r peculiares naturas>coelunA>& 
alia pleraque , difficile crt’ . Magna tatnen ex parte ppmiva elt duicis, lyncera, nullius omnino . > 
qualitatis particeps, &: qu^ne rnininro quidem teroporem piecordiisconniiqratui;,adh$cqu£&r a . 
cili uia fertur , & citra moieftiam/nec inflationes creat,6c minime computrelcit. 
lif ”p ^iuciffimis quidem. vobis de potabili in vniuetfum aqua differuit piqfcorides , ita tamen vt nullam pl 
& I termijerit ex bis ,'qua in optima aqua requiruntur. Qgade fincbfs ejjet ijs tantum faciendum fatis, 
r alium periti funt , non operat precium exiB.irr.arcm , hoc in Loco plura de aquis commemorare . Verum quia bojee commen- 
tarios in $ludiofurutn,& imperitorum potiffimum gratiam condimus ; ideo non folum aquarum omnium, que in communem 
plane, notam pr t- 
qui rerum natu- 
igiti admota cito caleft, remota vero ocyfilme frige f it, gujiu iucuncoiqua denique celeriter praardia pertranfit , & f‘ J ' e 
vlla ventriculi mdefiia labii ur , & Jecedtt . Talis autem ea tfiefokt, cuius fons ad cricntcm Jolcm erumpit , currit que j u " 
per lapides ,ant arenam, aut purifjintam terram :quaquc aState frigida ', kyerne autem calida manat . Omnium tamen p Ur 
fiantiffima eSt plumalis, eaque prafmim,qua afiate mediaphat, flente calo. Huic feri illa rejpvr.det , qua eodem temp 0 / 
re cum tonitruis defcendit,tonitruofa proprii! appellata . .Alia, qua maxima acris , ac ventor um procella , ter rifico lV n ~ 
truum, fulgurum, & grandinis impetu, ex velociter condiatis nubilus calo demittitur (vt in commentario libri fexti epM e 
rniortm [a ibitGalenusfin humana vita vfum admitti non 'debet . Tono aqua cijlernarum non tot faph laudibus emrn 
danda videtur, licet a quam plurimis medicis laudetur . Siquidem non modo noxia exiftit , qubdmuj cella quadam fit diu#" 
libro de bonitate aqua feribit Galenus)qua d nimbus <& glacie cclliquefcit , tonccBionem impedit ,vrinam cohibet : peBus 
quanto frequentius hauritur, vel fi ejubtenaneo fonte fcqturiat . Sequuntur lacuilres,& palujires , qua omnino Junt im - 
probanda, nifii coBa,vcl igne defiiiiata fuci int . Fluuiatilis deinde probatur , vel improbatur, pro concurrentium aquarum s : 
& reruminieB arum qualitate, quemadmodum ijs omnibus ener, it fiumiuihis , qua magn as perluunt duitates . flfam qM~ q, 
brn animalia putrefhBa, excrementa, &vrbiumfordps inefi e jentiuntur,eaab alimentorum vfu abdicanda funt, nifii loffifP. * 
temporis traBu magnis fiBilibus ajferuatai, ac defacata clarefcant , & prorjus expurgentur . vt Ffomani faciunt cum fi 1 i 1 
beris aqua, qua pra cateris hac facultate pollet, vt clara fhBq,ad centum, & plures annos perduret inca rupta. .Adhacno- 
x'ue funt, qua plurimam terra miflionem confcquuntur , quod non modo vifcera obftruant; Jcd & calculos m renibus , & T> e " 
fica procreent . Caterum aqua, qua lapideum admittunt fucum, de quo fatis diximus in prima huius libri commentati^*- 
proi Jus vitanda Junt,- vt qua potantes jlr angulare ppff.nt, ev Jane modo, quo epotum gypfum . quippe ha arterias cbfirti Cf>~ 
tes Jpirituum trar.fitumintercipiuntiquin & alimentum in corpus deferri prohibent . 'Quocirca huiujmodi aqua potab<l L * 
ronjunt , neque in ciborum , coquendorum vfum recipienda. Quemadmodum nec illa Janis probantur , qua fal nitri 
f* 
nem in ventriculo concretum difioliimt, aquam interentem exiccant, &obeja corpora extenuant . Sed his cmfitmf** 
potantes fiticulofos reddunt , ventriculum fidunt , intejiina abradunt &fcaiiem,& pruritum excitant , vtpote quj non °b' 
fcure fanguinem at uant , & fua falfedine adurant . Clyjleribus infufe pituitam attenuant , & detrahunt , & ex ea ff °f 
gnatos dolores mirifeb tollunt . FaBis ex ea balneis aqua cutem Jkbeuntes refoluuntur , fi nonus fuerit morbus: 
nemorum dolores mulcentur , peclqris fluxiones cohibentur, cxcalfitque ventriculus frigiditati obnoxius, & humidit aH 
languefoens : quin & pituttofa fcabies curatur . Tollitur quoque , vapore ex ijs calentibus accepto, tum capitis graud-V ’ 
tum aurium cruciatus ;ftu vero figidi tunurres ,& totius corporis Jugillata delentur • Hfitrofg ,Ji bibantur, corpus p e> ' 
turbant , pituitam deijciunt, feminas prqlificas reddunt, & Brumas abfiummt . A falfis ha facultatibus nondiff^f 
prctcrqudm quod m omnibus illis valentiores funt, non adeo tamen adftringunt ,fed valenter abjlergunt . quare 50, 
fos mundant, & aurium vlceribus medentur , incertosque earum fitios , atque tumores difaitiunt. ^ {luminofa adrV' - 
dum adftringunt . prande mirum non efl ffi ventriculum roborent , qui crebris vomitionibus imbecillis efficiatur . 
fluxiones cohibent, abon um prohibent , & in his prafertim f pruinis, qua ante fcetus maturitatem plerunque abortiri cs>u 
futuerunt, vefica vlceribus medentur : & oris , gingiuafumquc inflammationibus , fi ex eis frequens collutio fiat . Garfri 
rigatu non rnocb dcfiillalionesad fauces inhibent, fed etiam confhtxos refoluunt humores . Idem prafiat balneum ex ifiP^ 
ratum, confert enim magno iuuamento exterioribus totius corporis exulceratis particulis , ijs que prefertim , qu £ dej •* 
xionibus tentantur . Cruentis item expuitionibus Jubuenit } anum procidentem reprimit , & judorem juperfluumcobibtQ 
Tfocei tamen tam in potu ,q:tam balneo , ijs qui vifcerum infarBu laborantes in febres facile incidere pofiunt .. 
aqua , quibus chalcan:bum, autmify, aut fory , autmeUntcriaimmifcetur, cum omnia eadem facultate confient, aluttiniri 
fank perfimiles funt: vtruntamen ha valentius Juum obeunt munus , nempe quod prater adfiriBoriam facultatem,fuctff 
etiam admodum acrem obtineant, quamobrem ferpentibus vlceribus , ac phagedpnis opitulantur . Sulphurofa exed J 
fiunt f 
ac 
