6/8 
Andr. Mattbioli Comm. 
imitatur» Eadem quyplcmti m exuftcm poteft/edma&isadftringit.Lauaturinin mortariis mfufa 
aqua,& refufa furnir;» a< i;?- parte luteum colorem duxit : idque fopjus, dum recrementum abiu- 
jnatur.Dein vbi conltdcru ciadamcnu m, aqua effufa, digeritur inpaftillos, 
VMCtwtif, MCLYEDOIDES, SIVE LAPIS PLVMBARIVS. 
CAP» LVI 1L 
Olvbdoides lapis a plumbi fimilitudine dl£Ius ? relpondentgni recremento vim habet>& eodem 
modolauatur. 
M 
S«ofi ae plubi 
tonftd. 
P Lumbi abluendi , atque etiam comburendi ratio, adeo lucide confiat a Diofcoride prodita ,vt pperppretlum non fit plura 
deeareferre . V erunt amen animadu crtendum tft , plumbi recrementum , quod L> iojccridif coria vocatur, non efie plum- 
baginem, qua excrementi infar , vbi plumbum igne lique fcit , ab eo fecedit . Quippe quod bxc nU aliud jit, quam puriffimu m 
plumbum, quod ignis vftione , emeris fi ccicm induit. E gc enim in plumbarfis officinis in purijjmum plumbum facile redigitur , 
quemadmodum & argenti ffuma. Tlumbi itaque Jicoria fit tantum in fornacibus ,ybiplumbi lapis metallicus funditur. 
Siquidem boc probi fujo , artifices plumbum, quod inde effluxit , in fcrobiculam extra fornacem delabi finunt . V b: vero ad- 
huc calens concreuit , aquafiigida perfunditur , queufqucjioriam exuat : qux ( vt Diofcorid es inquit ) denja admodum eft,0 
fraftu contumax, colore in luteum vergente , & vitri filcndorcjnprf fe ferens. Huius complures vidimus acernos in Tricon- 
tino agro, ac etiam in comitatu Tkolenfi , vbi humer a metallorum fornaces, die nofluque ignibus aguntur, nanque in ijs lo- 
cis metallorum recrementa, extra officinas abijeiunt , monti culos ex bis firuentes . Quod fi accidat metallicos lapides xgr 
igne in fornace liquefeci e ,f coria buiuf ce partem admifeent, quoniam huius adminiculo citius metalla ignibus cedunt . Us- 
pen ego fiepius plumbi, argentique fccriam adeo verficoloribus lineis interf etiam, pellucidamque,vt id vitri genus, quod vulgo 
V enet fis appellant Smalto , omni ex parte referret . Quare oportet eos , quibus in animo e fi, certam & exquifitam b ar l m 
Iapidis pium rerum cognitionem affequi , metallorum fodinas , & fornaces adire, non autem ea inpharmacopolfis quxrere , vbi omnia ff 
barii coniid, metallica medicamenta ffiuria , & adulterfis vitiata referiuntur . C at erum qui Lapidem plumbarium , fiu e molybdoide 
hodie legitimi offendat , habeo prefcclb neminem , ni forte foffilis quoddam cadmix genus demon firent, quod plumbum colo) 
imitetur , qualis illa , quam vulgo vocant Marchefita dijtagno •• quanquam hanc cquidemmolybdoidem ejfe non aufim a(p r " 
mare , quod nullum latius Molybdoidishiftoriam faiptis mandaffe compererim, quam ipfe fecerit Diofcorides . qui tam ctt 
eifts hifioriam tam paucis perjirinxit , vt difficile admocli , m fit decernere , quinam lapis nobis legitimam molybdoidem r e ~ 
prxfertet . Etfifcrtafje non aberrarent , qui dicerent , plumbi lapidem ignem in fornacibus non expertum , veram effe inO/ j q 
lybdoidem . quippe quoc. hic colore , & pondere plumbum maximi referat . De plumbo diffuse fatis differuit Galenus 
bro 9 . fimplicium medicamentorum , vbi ita feriptum reliquit . Tiumbum facultatis e fi refigeratorip . Siquidem noft 
' S CX modo multam habet fubflcmtiam bumiaam a frigore congelatam; fed & aeream , paucam autem terream . Igitur qu° 
plurimum habe/ effentig humidx frigore ccacla , indicium tibiejlo, quod vbi admotum eft igni , celeriter fundatur , ft u " 
atque. Qg^dvero & aeres fit paiticeps , boc habeto fignum omnium , qup nouimus ,vnicum plumbum tum moleipja,tu Tn 
pondei e augetur ,fi condatur in sdibus fubterraneis , aerem habentibus turbidum , ita vt qux cunque illic ponantur , ccu- 
fcuntur . Trxparatc igitur mortario ffimul que piftillo, vtrisoue ex plumbo , infunde quemlibet liquorem: itaque terd°’ 
vt& piftillus ,& plumbeum mortarium fuccum quendam recidant. Id queuex vtreque conflabit, multo erit frigi &*** 
facultate , quam liquar ipfe fuerat . Licet autem & aquam , & vinum tenue aqueum , & oleum inficere , aut quidnis cli p 
modi . d.t fi etiam plus efficere fvxiurn voles refrigeratorium , oleum omphaemum fit , aut rofaceum , aut melinim,aut r0 ' 
tinum . Torro fifucco, quiproueniet , vti voles , optimum habebis remedium & ad phlegmonas in fede cum vicere, aut r lt ib 
&ad eas,qux inpudendis,tcfiibusque,& vbcribus confifiunt: fimiliter adue/fus , steras omnes fluxiones incipientes,qU‘t al *^ 
in inguina , aut in pedes , aut m alium quemuis articulum decumbunt . Sed& vlceribus rebellibus vtile eft . TSfam & 
( ancroja eo ytens , virtutem medicamenti mirabere . Quod fi celeriter multum plumbei fuca colligere voles , conare in J°- 
terere, aut quocunque emb modo acre ex ca' facio . *Ad multa autem vtile habebis medicamentum, fi ad fujo refriger* , \ 
tium fuccorum quopiam ter as, ceu Jcmperuiui , coty! edonis, intybi, latiucx , chondryllx ,pfyllfi , omphacis , portulacx . To» 
fnhtuMtur !>/■/</» , tulnr* m ; frrtn illis alinrum turrorum a uemoiam . y>(‘lut </?/•' 
fiqua horum non facili in Juccum foluuntur ,velut portulaca, mifceto illis aliorum Juccorum quempiam , velut omf' 
cis. quin & ipfe per fsfepi xdiclo mortario inditus, medicamentum efficit refrigeratorium longi pulchei rimnm ■ Qfiffi ' 
in laminam dkuftumplumbum ahfque alio ulle , fi fmper Jefe athletarum fefe exercitantium lumbis infiernitur, vbi vCn ., 
reis fomnfis vexantur fcilicetcnimirwm haud obfcttrl eos refi'igerans.$ed &braBea ex plumbo tenuis fhfta, probi gang' ! ° 
ligata:plani ipfum diffipat. Illigabit autem probi qi.ifquis ab Hippocrate didicerit , in ipfam noxam potius firmandum, q tt *^ 
hinc vel inde. Mirum ergo non eft , fi plumbum crematum, ac rurjus ablutum, refrigerantis efficiatur facultatis, c um a1,te c, e 
tionem mi fix fuerit, Et h»c ipfum medicamen , nempe plumbum combufium,bonum eft ad v! cera rebellia. vbt vero 
rit mulco optimum medicamentum esi,& ad vicerunt impletionem ,& ad eadem cicatrice obducenda . Conuenit & d j!ron , . 
qu e vocant vlceribus 
cen.i tm quibufda ? 
5° 
Uu yLCtf liftl y CIU CCUICTYI HQUlflLC . L UfLlitffUl' v ' , 
; & cancrofis omibus , <6/ putredinofis , tum ipfum per fefe, tum medicaminum ad cicatricem , f ' 60 
1 mistum , quale eft , quod ex cadmiu confi citur ■ C xtcru mfoluendum eft principio ,fi copioja fit l anil ’ 
quotidie.-fm 'minus tertio , c. ut quarto qu ique die. Verum foris ffiongtam imponito aqux ffigidx , qux fi deficcetur,rurfumy ^ 
gatur. Sedbxc fufius, quam proh; fiituto diximus ,plufcu!um fermonis affinitate prouefii. ^it tempus iam efi fequentia 
jnceps perfequi. hactenus Galenus. Tiumbum eksum fic Latmis teim^os ■mirMp.mt Grxcb dicitur:ltalis>Tumbo 
to . Tiumbum ve> 0 vflum Latine difltrn , u-or i(l£o{Ma<ujiaiir>i Grxcb ,Tiombo abbrufeiato Italice vocatur . Qllft , Cl -^. u e 
r*epis& [tixiZfau Grpcis , Latinis Tlumbi recrementum , & plumbi fcoria appellatur : Italis , Spiuma delpiombo.Qgt dera . i 
fi9AiCS onf Grxcb , Molibdoides item , & plumbarius Latine nuncupatur : ItalicfTietrapiombaria, 
60 
tZ-ripHU. 
STIBIVM, 
CAP, LIX, 
iWl 
CTimmi optimum, quod (plendidiifimu efhmodoq; nitedularum emicat, confraftu cruftofitn"i»^ e , 
Mterr^autfordidi habens friabile, quod ftibi appellarunt, alii platvophthalmon. Vis eius ^ a r tuS 
