Spurog argcn 
ri confici. 
< pyrit 
v •. e* G.il. 
turmm. 
Ceruffe , & 
fandycis con 
fideracio. 
Ceruffg vires 
ex Gal. 
<582 Andr. Matthioli Comm. 
conftat ad oculorum collyria proddTe > & ad cicatricum foeditates tollendas , ad rugofas facies, 
& cicatricofas , laccratasque, & macularum plenas . 
F it plerunquc Mrgcnti fpuma , quam Grati litargyrum vocant, ea inquam, cuius hodie apud feplafiarios eft vfus , in 
metallorum fornacibus , vbi repurgatur argentum , b plumbo argenti recrementis admisto . Siquidem cum artifices 
aigenti mafi amdfua vena defluxam d commistis metallis, nempe plumbo , xreque repurgare volunt, in alueum i cinere 
fi-.o n. ore paratum, plumbi multum conijciunt , adeo vt vi fubditi ignis cclliquatnm, balnei jbeciem referat . In hoc de- 
mum argenturarepurgandim immittunt, quod plerun que (vt diximus) aut plumbum , aut as habet admifium . Dum au - 
temhxc perficiuntur ,uiftur plumbum in liquefeentium metallorum fuperfi cie , ignium vi follium flatu continue excitata, 
olei modo fupernatans . quod tandem pojlqudm as, aut plumbum , quod prius argento fuerat admifium, in fe contraxit, 
eorundem follium fatu ad cinerei alui oras' pedetentim expellitur . Hoc cum vident artifices , alueum in latus fecant , la- 
buj utjinmt in humum tfitque hoc modo litbargyrus , coblionis diuturnitate , & metallorum aliorum miftionc , ea forma 
concepta . Huic, poftqudm refrixit , quandoque aureus , quandoque argenteus emicat fplendor. Quo facium eft , vt hunc 
argenteum , illum aureum paffirn fcplafiarijs ac medicis dicatur , omnino exifiimantes , alterum ex auro, alterum ex argen- 
to conflari. Cxterum coloris hkiufce varietatem litbargyrus baudquaquam ex auri, vel argenti fpuma contrahit , fed quod 
plus minusve cerei vaporis ab argento detracli , intra fe receperit . Si quidem ( vi ego pluries experientia comperi , & ip - 
(i , nocue teftantur artifices) argentum depurandum fi plurimum fultu ceris contineat , huius & plumbi mifiione , Uthax- 
gyrus aureus redditur : fin minus , argenteus efficitur . Quare nobis affirmare licebit ,nil aliud e fle lithargyrum , quam 
plumbum ceris vel argenti vaporibus commifhm . Iflcn itaque temerb prodidit Diofcorides fieri argenti fpumam aut ex 
arcua , quam molybdkin vocant, aut ex argento , aut ex plumbo . Cui fubfalbit Tlinius libro 3 Q.cap.ts. Meminit argenti fpu 
ntx Galenus !ib . 9 . fmplicium medicamentorum , fic de eius viribus feribens . Litbargyrus deficcat quidem, velut alia omnia, 
me:. litui, lavxea, terrenaque medicamenta , verum omnium id efficit moderatiflimb : & fecundum alias tum qualitates, 
tn % facultates , quodammodo in medio sft , neque manifeflb excalfaciens , neque refrigerans ; modica tamen adflringendi > 
abf.cig mique facultas eiinefl . quamobrem infrier efl & far coticis medicamentis , qua mediocriter extergentia qflendh 
n rs , & contrahentibus , atque adflringentibus . C at erum ad intertrigines femorum vtilis medela efl : quandoquidem vti* 
ujqueiam dici ce fanuhatis leuher efl particeps . Ime itaque medij ordinis in metallicis habebitur , Troinde ea frequentet 
vtimttr ceu materia iis mfcevtes,qu<e valentem facultatem cbtinent , fiue adjlringentm,vel aliud quipptam efficientem, fi" 
cut in liquef centibus ad pleraque medicamenta ceram adhibemus tanquam materiam , quia fcHicet & ipfa quodammodo me- 
dum tenet eorum , qua valentem facultatem peffident . tucdpyvpos fic Grxcb,vt Litbargyrus item & Spuma argenti La- 
tini dh ' ur : .Arabice , Martechfiue Merdafengi : Italici , Spuma d’ argento; Germanice , Glett : Hifpanicb , Mlmartaga , 
Litargi) io, & Ye^es de oro , ' , 
io 
CERVSSA. CAP. LXIII. 
C Erufia fit hoc modo . infufo in vrceum.-oris lati, aut fiftilc labellum quam acerrimo aceto , lamina 
plumbeam fr.pra fitlil is fpiraculum,fubic<ftapuusarundinca tegete, firmato :fuperie<ftisque ve- 
laminibus, ne halitum expirer acetum, vbi relolura fuerit, deftuensque deciderit, humorem puruna 
ad Gamma delatum colaro, cralTamentumque transfundito . debet quoque ficcari in fole,mox trula 
tili mola teri, aut alias tritum cnbrari . pofteaquod fupereft duri , in tenues partes redigendum , eri* ^ 
brandumque. viciffim eadem tertio, quartoque facienda. Melior, quae primo cribrata eft,& medi- 
camentis oculorum afiumenda. Secundum locum tener fequens,& reliqua: fuoordine, Necde- 
funt,qui ligneas rudes in medio vafe appendant: &derafo ceu firu impQfito, ita vt acerum non contin 
gpr,inditoque operculo circumlinentes dimittut.Pofi dies decem laxato obturamento vifunt: cum- 
que refolutamatetia fuerit , reliqua, vt fupra diximus, excqnuntur. Siautem quis in paftillos velit di' 
g. rere, aceto acri fuba£ta,diuidirur in paftillos, qui in fole liceantur. Aeftate tamen fupra ditium o* 
pus obeundum eft : ira enim candida, atque efficax redditur. Qninetiam hyeme paratur, vrceis fupni 
furnos, balnea, autfotnaces impolitis :afcendens enim calor idem , quod fol proeliat . Laudatiffim^ 
fici putant P hodi, & Corinthi, aut Laccdxmonc : proximam Puteolis. Torretur hoc modo.Flagran 0 
tibusigni carbonibus,fictili nono, maxime Attico, tritam ceruffamimponito,&affiduevcrfato:cum- y ' 
que cinereum colorem traxit, eximens rcfrigerato,& vtitor : Eft & aliud vrendi genus . Trita patini* 
nouislupra prunas imponirur,<Sc ferulacea rude rnouetur, donec colore fimilisfandarachte fiat.extra- 
daque ad vfus miniftratur. Qua: vero ita parata eft, Sandyx a quibuldam dicitur. Lauatur cerufta cad* 
mia: modo. Vis ei refrigerare, occludere, emollire, explere, cxtenuarcque:infuperexcrefcentialenitf c 
reprimere , & ad cicatricem perducere .Milcctur ceratis,& emplaftris, quae lipara: vocantur, paftilUsft 1 * 
Elt autem lcthaliseius potus. 
C Eruffa medicamentum efl omnibus netum. F ad it ia tamen res tfl . Fenetijs plurima conficitur, ficuti& in alifs com- 
pluribus 1 talie locis ; quod non folicm in medicamentorum vfus expetatur Jcplafiarifs , ac medicis ; fed etiam pifioribuf’ 
qui eafrequentijjmb in Juis operibus vtuntur .Taratur ex cerufla ( vt Diofcorides inquit) Sandyx , quod ojficinx Scrap 10 " 
nem Jecutx minium appellant, non autem Sandaracba , auripigmenti genus, vt libro de compofitione medicamentorum exr 
fiimat Fuchfius . Siquidem Sandaracba, vt fuo loco dicetur, fojjifis res efl, non autem faclitia . Ccrujfe meminit GalJ‘b-9-^ 
fimpl.med. facultatibus, ita feribens . Tfmmytbiumfideft Ceruffa.&hoc medicamen tefiimonium prxbet modo diHxfacub^ 
ti . Jflam fi ex acri aceto . foluatur ,guflu tamen neque acre erit, neque mordax, neque difeu floriunt, fed emplaflicutn > & 
refrigeratorium : facultatis xrugini difimitiimx , tametft & illa conficiatur aceto xs diffoluente . Tono ccruffa adufta in S& 
dyca,quam vocant, tranfit, medicamentum feipfo tenuius, nondum tamen excalfaciens . hec Galenus . Ex quibus liquido p a P 
tet, Sandycem , &f a ndaracham maxime intere fe facultatibus pugnare . hec nanqs Galeni, & Diofcoridis teflimonio arfe» ,ci . 
modo carnem exurit, & cruflas fua vehementi vredine,ac caliditate,morfuq; violento excitat : illa vero nulla fui parte exM 
facit, fed potius refrigerat . Id quod in vulgari officinarum minio faciti deprehenditur . Sandicis meminifle videtur Vergili 
in Bucolicis, dum bis verfibus cecinit . 
jpfefd 
