Andri Matthioli Commi 
Beneficium i 
Diofc. inpo- 
fteros colla-< 
tum. 
7xo 
rura fylucflns,fu^g3. Ab animalibus, -taurinus fanguisrecesjac intus coagulatu, mei Heraclea; in Pon 
. to genitum . Metalla, gypfum, ceruflacalx, auripigmentum , duo fandaracha genera, fpuma argenti, 
adarce, plumbum, & quod argentum vinum dicitur . E liquoribus domefticts , uinum abunde polt 
balneas potum, aut palPum, &• irigida aqua ftmiliter. 
Commentarius Matthioli. 
A G V M Jani-, & mmenfum beneficium acceptum referre debent fapientiffinw Diofcofidi J0 
non folim medici orbis uniuerjiffed etiam unmerfd fimul humana natura . quippe quod is artem 
medicam illulirauerit, quinque fuperioribus libris, in quibus infinitorum jnnpUcium medicamen- 
torum historiam, ac facultates miro ordine tradidit: fine quibus nullo quide pacto xgritudines pro- 
pelli poffent , nullaque earum noxa deleri, quibus uita noSlra cofiicf atur s ac tollitur .S ed longe wt 
ra adhuc beneficia eidem accepta referri debent, quod deinceps in hoc fextouolumine, exactiffi - 
rna fcientia mirabiliqne doctrina, ac ratione cxplicauerit, & quo modo quifque Icthalia omnia uc- 
nenaprxcauere pofi'it,& qua etiam ratione fuccmrat, ne eadem perniciem, uc! aliquam inferant 
noxam , aure t>rius ver imprudentiam , aut malitiam , uel dolum intus in corpus afiumpta fu ei e . 
natur x uiribns feritantur. Quin potius eos plerunque uita deficit, qui uenenum hau ferunt , nifi quam primum fu c curratur , e- 
tnedifs.de quibus ita abunde', aecur at ef, fcripfit Diofcorides,nt Galenus & grauifiimus author, et medicorum facdipmccpG 
T.ecnon tota posteriorum Grxcorum,& Mauritanorum fcholafipfim in hoc adeo diligeter fint imitati, ut ab eo omnem bf-Jf 
facultatis doctrinam didicerint. Cuius rei ampli fimus tefiis efl Galenus lib. i - de antidotis. Qumobrem omnibus perfinciiun 
Ratio com— 
metariorum 
in librum le- 
ntum. 
in es in uniucrfum affequi tum modum, tum rationem , tam prxcauendi, quam curandi uenena, non fol im ea, qua intus ffl 
„. r w fumunturtfed etiam qua uenenoforum animalium morfu,ucl iciu eiaculantur,& relinquuntur. Siquidem malefica ue- 
nenorum uis,adco grauis, & potens humana natura femper extitit inimicatfiuic enim magis, qudm exteris adnerfaturfianta- 
c jue nelocltate fiam exequitur munus, vtfepenumero eundem praflet effeci tm in corporibus noflris , quem prxfiat uoraciffi- 
L ■ r. X .. J , ■ , ' rr . _ ' " Hel.i&llart- 
Veneni ope- 
ratio qualis. 
Venenorum 
genera unde, 
j 3 .feriptum reliqmr,qudcl quando uenenum putredine, & erufme enecans >grauem corpori intulerit noxam, fieri quidem non 
poti fi, ut amplius u incal u r, jfup ereturq u e, uel uitlusrationc,uel genero forum medicaminum ope. Ex hoc itaque accepi, elarcq> 
tognovi , quod fi in hunc quoque librum fextum commentarios non fcripfiJfem,prxfla?,tiorem,magifque uita humana necefiaf 
riam medicamentorum partem, intactam J dentio pratcrvffem. Qua qu idem pars, cum pr at crea a nobis ex Diofcoride pluri - 
bus ar.th annis in Italicam linguam uerfa habeatur, ac etiam his noHris commentar ijs enarrata, caufa nimirum erit, qua potijfi 
mimi innumeri homines, non modo a mortiferis J'e tueantur ucnenisfed d morte quoque liberentur .fiam quiennque in hos no- 
firos inciderit comm&nt aries, qui Italici, aut Latini fermonis non fuerit prorfus igrarn s,quar.quam non fuerit medici. s, no tetn 
tim fibi ipfi;uerum etiam aliis adiumcnto effe poterit. Sf empe quod ufus medicamentis tum fimplicibus, tum compofids ad ue 
nenorum noxam facientibus, quorum ihferius prafiantiora,ualeniioraque referam iqukietiam conuenientibns ufus cautionibus, 
facili aliquando neneno prorfus medebitur, aliquando ante tandin agros uittos traducet, quandiu diligentifimis medicis accer 
fttis,qui non femper prafib funtfcd magna exparte uel longe diflai/t,uel abfunt, integrum medendi locum relinquet ■ Sed an - 
teaqudm modum, ac rationem prxcauendi uenena in mediurn afferam , non alienum duxi ad ampliorem huiujcc rei doctrinam , 
nonnulla in uniucrfum promittere f citu, ut arbitrer, neceffcerix, ut fine quibus t rabfatio hxc dirainut a, & imperfecta uideripof 
f et. Trimum itaque dixerim {Ut etiam Conciliator inquit in libro, quem de ucrenis edidit) uenenum omne intra corpus noQniift q 
affumptum omnibus fuis facultatibus prorfus opponi cibo, quo nutrimur. ara quemadmodum cibus in r, ofiri corporis f anguine 
uertitur,fitque in omni fui parte membris, pHXprxcipub nutrit, fmfiis, locum illius, quod continuo in nobis exoluiturfubinrraSi 
ita uenenum contrario modo f e habens, corpus, ac membra, quibus primo adbfretfut infra latius dicetur) in fibi peculiarem ue* 
nenatam naturam transfert . Vnde quemadmodum animalia omnia, omncsquc frublus,qux terra parens gigmt,queque in nti 
tr mentum uerti pvffuntfi a nebis edan tur, in nofiruii.' tranfeunt alimentum ',fic per oppofitum mcduw,ncnenata intro m cor- 
pus fuwpta,uniucrja corporis noflri membra uenenata reddunt. Quippe eiirn omne agens fuo paffofit fertius, uenenum 
agendi ualida,nvftram vincit fubHantiam,nertitque in fuam UeV.cr.atam naturam, ea fani ratione, qua ignis fua ui agendip 0 " 
tenti fima paleas celerrimb itlfe ipftim c<muertit,& mfidt.Ob id itaque dixere antiqucrerumnaturaliumpxplorator.es, qu 0 ^ 
uenenum homines interficit corrupta corporis ttmperi<fi& cbmpofitione. Id quod maxime comprobat Galenus lib. j .defiwp 1 
ejum medicamentorum facultatibus, ubi in hoc, inquit, difert alimentum d medicamento, quod hoc nofinm corpus alterat Ju‘ s ^ 
qualitatibus, illud uer.o lonuertiuirfitque Jubilanti g corporis fimile.Tcnbfcire conuEilit(ut Auiceima,& .Auerroes pofieii d 
tis memori g predid cru nt)uen ena in uniucrfum trium efjc generum;ut enim aut d plantis , aut ab animalibus , aut a metaxici 
exitiefam uim habent ;ita inde diferimina fortiuntur.ln plantis igitur eg omnes inter uenenata recenfentur,qng ciborum nat,i 
rg omnino repugr.ant,& aduerfantur: que natura non eiufmodi funt, ut efitatg in alimentum conuerti pofsint . quinimo c 
trariam obtinent facultatem, ita ut membra iam nutrita in fe ipfas conuertant . Cuiufmodi efl elleborus , aconitum , ciclt ’ 
napcllus, Sardonia herba, nerium , & alia qudm plurima plantarum genera, de quibus inprcccffu pluribus feorfim agev • 
Jn animalibus ea omnia uenena inficiunt , cuius natura humana; prorfus aduerfatur . Tatct id \:n uiperis , a fidibus , 
fcis , lepore marino , rubeta ,fcorpio , pbalangio , Jdlaniandra , rabidis quadrupedibus : item in morticinis carnibus, aif ‘I ^ 
mine occifis , aut d uenenofis , & rabidis animalibus . Cxtcrum hac in re, licet nonnulli dicant uenenum cum tuta a *! ur , 
confumi , eo dubii exemplo, quod cerni, lupi, apri, & rciiqug ferx,qux uenenatis fagittis conficiuntur , innocue corne ^ catit 
fpire tamen opoytit, hanc regulam deficere in his,qugpcfiis , aut rabies , aut fulminis iclus , aut uenenofimn m °^ ar j 0 ^ 
