724 
Andr. Matthioli Comm. 
Venenu qua- 
doqj morbis. 
& alteri uene 
»o remedium 
eft. 
Modus prjca 
uedi venena . 
Prgcautio uul 
garis explofa. 
Abfurda quo 
nmdamopin. 
rim,quod licet venenum concoquatur ,& tranfmutetur in eorum animalium fubJl antium, qucrtt idperpetuus cibus eft, non ta- 
men effe poffit, quin caro quy ex eiufmodi fit alimento, fi edatur, omni prorfus carea t nocumento. Quinimo putaucrim, quodft ea 
infrequcntiorem cibum venerint , poftint quandoque morbos f e uiffimos excitare ,<& fubinde necem in ferre. Siquidem huius rei 
nobis teftmonium prxbent Dicftorides , & Galenus . quippe qui pariter affirma t lac , quod nil aliud eft , quam [anguis bis 
cobius , ex animalibus miunclum,quxfcammoniam,aut veratrum, aut titbymalur, i depafcantur , potum mirifici ventrem deij 
cere . Ex quo omnibus perffiicmm eft , quod omnes in vniuerfum planta , quibus v.is deiecioria , & perniciofa in est, quanuis 
fypius concotlyfuerint,non prorfus tamen [nam deij ciendi, ac necandi facultatem dtp erdunt . Id quod [militer manifefium de 
preheditur in turdis, qui iuniperibaccis vefeuntur . item in gallinis, qux deuorant ab/inthium . Quandoquidem illorum caro 
iuniperum non mediocriter redolet guftatu : harum vero non paruam abfinthij arnarin <dinem refert, Mb his itaque edocti me- 
dici diligentifjmi mandant nutriendas effe capellas herbis accommodatis , ubi animus fluent earum lac exhibere bellicis , aut jo 
alijs aho morbo affefiis, quibus tamen conueniat . Hoc quoque teftatw Galenus de uipera f annonem habens lib. x l .de fimpli- 
cium medicamentorum facultatibus . 1 bi enim de dipfade differens ,[e non ignorare memori e prodidit, animantium carnes al- 
terari d cibo,& alimento , quod capiunt. Quare ut [mmatim quod [entimus dicamus , nullo ; nodo huiufnwdi animalia in cibes 
admittenda effeputauerim , quanuis d nonnullis frequenter recipiantur . Illud pono fciendum'-rclmquitur,quod nmmnquatn 
venena , quin & medicamenta uenenata tam interius fumpta , quam exterius appofrta morbis /accurrunt, qui aliud curationis 
genus non admittunt, interdum etiam aduerfm alia uenena theriaex vicem fupplcnt . TS(anque aperte videmus , quod vbi qui 
Jpiam afficiatur diuturnis vigilijs,aut fuffocanti deftillatione,aut menfium profiuuio, aut dyfentei 'ia , aut coli dolore,aut renum, 
aut vteri,vbi alia non contulerint medicamenta, [ opium, mandragora, hyojcyamus, vel antidota at ' iaq ; compefita medicamenta, 
qux hac exceperint(Junt enim talia in officinis Jetnper parata) exhibeantur, fypenutnero ygros d me vte uindicant.Quernadmodu 
etiam fr f :amnionium, colocynthis, tnrpctumq ; , & alia id genus deficientibus pharmacis addant u> • . Tfam quanuis hxc omnia 2 o 
malefica qualitate polleant ; in contumacibus tamen morbis & curationi refragantibus , tantam i tjferunt vtilitatem , vt agris 
deperditam fere falutem reuocent . Cantharides pmterea ad morfus canum rabidorum vtilifjw.tl exhibentur . eupborbium 
fcorpionum ictibus medetur, & fcorpiones ipfi fuis ictibus remedio funt. Sicut etiam vipera , dempto capite,& cauda, contu- 
fa,& impofita fuos fanat morfus, ut latius infra fuis locis dicemus . Sed priufqudm ad particulares curationes defeendamus, 
differemus Diofcoridem fecuti, quomodo , qubvc artificio d veneno tjpreferuari poftint, qui perpetuo veneni timor e premun- 
tur. Quin & rationem docebimus fuccurrendi fis, qui iam venenum haufiffent. ^ itque huc omnia praSlantiora remedia aff ere- 
mus , tam quy fimplkia funt , qudm qua empofrta, nonfolum d veteribus imienta, atque expcrimcn.to comprobata ,fed etiattt 
d clariffttnis quibufdam recentioribus . De quibus probatis antidotis, et fi pollicitus fit piof condes Je omnino traditurum in viti - 
mahuiufce voluminis parte , pollicitis tamen nonfletit,ut J4 .huius libri capite confficitur , vbi cxcufatione vfits, mutati con- 
filij rationem reddidit. V erum ut iam ad rem nobis prepofttam accedamus, primo modum aperiam,qu 0 homines fufricioft yev.c 30 
ficia prxcaucre pqffint . Tlerique igitur funt, qui putant, non paruam effe principibus cautionem, mandare mniftris,vt edulia, 
qua pryponuntur edenda(mos ille hodie frcquentijjmus eft ) prius deguftent.Oue tamen res in fufpicione veneni tribus manife 
his de caufis nihil,aut parum yftimanda videtur . Siquidem fi pin ccrnajiue qui cibos fuis dominis apponunt , venefi cima com- 
mittere decreuerint ,fe ipfos facili prius pryparare poffunt ualentiffimis antidotis , veneno illi accommodatis, quod exhibere 
in animo eft . Vnde ftbi ipfts pry canebunt, dominum autem inter frient. Ex quo fatis liquet nihil prodifte ad pracaucndurth 
quod pocillator in feruata fidei fignum domino pr abibat, & eduliorum difjcclorpry comedat . ^ Idde deinde, quod quanuis Me» 
qui edulia miniflrat , menfteq ; apponit, d coquovencficium faciente deceptus cibos uenenatos praguftando affumat georum ta- 
men adeo modicam quantitatem prggufiat,vt nullam, aut paruam eo temporis momento pofiit moles l iam percipcr t . Flt;ma ac 
tedit ratio,quod fere omnia uenena , qua vt interimant ribarijs admifeentur , ea arte,eoq; ingenio parata funtabmpijs 
fceleflis veneficis , vt non nifl temporis interuallofuum trifte perficiant opus. His igitur de caufis illud libere profer/e non du- , 0 
bitauerim,qudd nullam meliorem, ac tutiorem pracautionemjibi comparare poffunt principes, quam curare,vt uitccm ebriftia- 
nam , & integram ducant, iuftitiamque regantftta vt populi eos venerentur , pariter & timeant . Curent deinde , vt mnifhos 
habeant, quorum manibus edulia adminiftrantur,non ignobiles, nec oh f curo loco natos ,fedpractara 1 ftirpe genitos, fideles, nec 
auantijt additi os, neque inuidos,& qui diu anteauitaac moribus probati fmt . In quos praterea debent frequenter nona par- 
va conferre beneficia : ita enim femper gratos & fideles minifiros habebunt ]. Quin & meduos fbiadmngant, qui mcai- 
cy materi y peritifjimi habeantur, vt antidota, quy contra uenena parantur, quemadmodum funt theriaca,& antidotus Mhhnda 
tica,ex legitimis, non ex adulterinis fimplicibus medicamentis, per fe ipfos (ut ipfe faciebat Galenus)componere valeant raam fi 
hyc legitimi parata fuerint, haud dubie poterit unufquifque facili venena prycaucre. Ex his certe maius percipient emolumen 
tum,qudm fi mille alijs prxeautionibus uterentur. fice minor fani cautio adhiberi debet, vt uafa ex auro & argento conflata , 
munda, nitidaq; eruentur, & hominum fidelium manibus committantur. quandoquidem in eiufmodi pertiofis uaf culis, quorum yo 
apudpi-incipes quojque pryctpuus eft ufus, uenena facilius abduntur, quam in uitreis aut fitlilibus uitro circumlitis . Sunt non- 
nulli ex recentioribus, rmm prorfus imperiti, qui (fi uerum fateri liceat ) eo dementit deuenerunt, vt prxccpmnt in liquatum 
igne aurum, vel argenmm,ex quo vafa confici debent , theriacam , aut Mithridatis antidotum , & alia adiungi dcbcre,vt 
afrita inde antidoti facultate, venenis repugnent . Sed quam abfurda,ridendaque fit horum opinio, ij dijudicent (ea enim eft, 
qua! non indigeat clariori reprobatione) quimediocrem etiam rerum naturalium, ac metallorum prxcipul peritiam funt affi 
fecuti • Cxterum fupeUectilium non negligenda cura , vt f edicet vafit, quibus ciborum condimenta reponuntur , claufa, &" 
cooperta feruentur,vt neque aranei , neque fcorpiones , nec aliquod virulentum reptile, velinfetlum ingredi pojfint. Md- 
tnonet Diofcorides , ut etiam vafa vinaria diligenter claufa cuftodiantur . nanque viperx fummo vini amore alliciuntur , qu x ' 
fi vafa aperta offenderint , eo facile contendunt . Quo fit , vt interdum bibendo exitiofum virus erutlent, interdum vero m 
uino immerfx expirent . Quamobrem Mriftoteles libro. S. capit. 4. dehiftoria animalium , quofdam viperas vino in fi- (,o 
fidibus ad fepes diftpofitq venari , & eas ebrias capere, memork prodidit . Galenus item libro 1 1 . fimplicium medicamento- 
rum eam narrat Lisi oriam , quam nos libro fecundo in viperarum mentione retulimus . nempe de illis uiperis , que /ponte fi 
•pino imm er ferunt , vnde etiam ftbi mortem conf inerunt . Quo vino duos homines elephanto affetios fanitati reftit utos effi, 
idem pft author . Quibus ex verbis palam eft Galeni testimonio,- vinum in quo fmt extinclx uiperx , noxium non efte, quin- 
potius adeo falutiferum , vt efficaciffimt elephantiaftn curet. Quod tamen Diofcoridis fententk refragari videtur, nffi di- 
camus iftpereum uenenum elephanto laborantibus prxftans effe auxilium, exteris autem exitium . Qui item in ueneni fi- 
fpicionc uerfantur , cibos uitare debent , qui candido , vel oleraceo colore fuerint: necnon etiam ab his abftmere, qui ex anima • 
lium /anguine parantur . Siquidem albedine , venena quxdarn metallica facili occultantur : cibis herbaceo colore, uarfi 
thales plantx comnvxfi admifeentur : fanguinietiam animalium, quibus uefeimur, commodiflime uenenatorum /anguis fi' 
feritur. Illud ttkmwm apprime utile atque neceffarium eff : duco , ut coqui , &reliqui culinxinfemientes,nonmod 6 fid e ' 
les fint,& 
