yn 5 
Andr. Matthioli Conim, 
me medicus ingenio traditus efl, qui non protinus videat & intelligat ex fauis accidentium incommodis , quafequmtur , cum 
Indici? in co quis yenenunuibo.autpotufiimpfmt . Siquidem ijs , qua propria forma agunflquam etiam proprietatem occultam 
mune renem %eat)flatimfemperfucceditvirium & roboris totius corporis proftratio agri ex magna cordis mole ftia frequenter animo dcfl 
fvunpti . c \ mt f a des Imfcit.-quin & lingua, & labia nigricant ; item extrema corporis , prajertm vngues, plumbeo colore huejemt. 
M hac qui hauferint , vertigino fi fiunt, vocem edunt eum murmure, & oculos torub monent. His frigidus accectitjuctor cir- 
ca frontem, & tempora erumpens. Qua omnia affimptiyenem manifefiijf mum prabent mdicium,maxime autem JiJtatimJe- 
quantur pofl affumptum cibum, ijsq; contingat quifibi r e fiam quotidiani vicius rationem adhibeant. Quandoquidem tam mala 
eflepvfJet in aliquo viHm ratio, qubd humores inde geniti , traflu temperis vfqucadeb corrumperentur , vt contracta venemna 
tura,vim natura inferrent , &eademiam ditia cierent fymf tornata . 1 d qu cd max ime tegatur Galenus libro fexto de -locis af- 
feclis ,tum etiam libro de cibis boni ac mali nutrimenti. Quapropter medicos cautos, ac prudentes ejfe oportet , quo in htuujmodi 
accidentibus diligenter fingula perquirant . Sua [militer accidentia inferunt , quorum etiam mani jejt a prabent indicia , ve* 
vena illa,qua fuis manifeflis qualitatibus agunt. Tflam qua cahditate excedunt , omyiia membra interna celeriter inflammant, 
fnim imetijfmam excitant,oculos inflammatione malb habent, inquietudinem continuam inducunt, & contuiuufudorem cient. 
Siyei-b prateraudm quod calido exceffupolleant, excellant etiam vi tum erodendi, tum putrefaciendi, vtarfmicum fublimatu, 
auripigmentum, fandaracha , & id genus alia,pun£lione, atque dolore intolerabili ventriculum & interna afficiunt ,m qui- 
bus etiam frequenter murmura fentiuntur. Hac autem accidentia fi pe fequuntur vomnus ,fttflidia ,fudores modo calidi, mo- 
do frigidi, varia: denique coloris mutationes. Qug vero nimia frigiditate excellunt, plermque fomnum mj erunt adeo profun- 
dum, ytfepe non fine magno labore excitari poffmt affeSli.Tsfonnnnquam vero cerebrum obstupefaciunt, ita vt affer. i cogantur 
quam plurimos incompofltos edere motus tum arpore toto, tum etiam oculis , ore,mariwm,rehquisque corpei is P ai t! us,nonje 
cus acflftulti fafti effent,veltumulenti.Huc illa pr at er ea accedunt, frigiditas Jcilicet totum corpus occupans, frigidi judorcs,gr 
color in fkcie liuidfts (idmodum,& terrificus. Mflmmum totum corpus torpidum afficitur. Lxfrccn autemvenems lingua are 
fcit, guttur Citi inextipgHibili afficitur : aluus adflrifla redditur, xgr e redditur vrma: omnia denique membra fiunt arida, & vi- 
gili e inflant longiffma.Toflremb humida inexpugnabilem fomnum adfirunt, alui fluxiones, articulorum, neruoi umq ; luxatio- 
nes. Ita quod quandoque opulorum nerui,ac nexus in tantum laxantur, vt fronte fua & cauitatibus exeant, capitiq; propuu.an . 
Tlerunque etiam extrema pprporis partes putrefiunt, vt in procedentibus diflum eSt. Torro & illud adnotandim cfi, quo ve- 
nena, qua & manifefia,& occulta qualitate agunt, fi fuerit hpcviribus altera imbecillior, in fine fua athorus eadem pai tunt ac- 
cidentia, qua proueniunt ab his, qua occulta dmtaxat proprietate munus fuum cbemt.Vts etenim qualitatum elementarium, 
qua illis ineft,ym illam propriam pccultamq;,quam hac pariter fortiuntur, antecellit. Trcinde pnn.um qualitatis elcmcntarX 
excedentis efe£lus prabent, eosq; fubinde,quiproprfr eorum forma attribuuntur. Sed huius rei clariore notitiam trademus ,vbi 
(beciatim Angulorum meminerimus. Hae igitur furit omnium venenorum in dici a vn iu crja lia, c flens qua explicari poffl n t, cer 
tiora,ac manifestiora. quibus peritiffmi medici tuto dijudicare poffmt. fifiim cum conflet accidentia pradu ia non filum per- 
durare;fed etiam augeri, ac continub in deteriora labi,nulloq; modo auxilijs cedere,neque natura repugnant i cbfequumpi afla 
... . ye, clarum profeflo mortis indicium eft.Contrd falutis,fi quando remitti accidentia, & agrimclius habere videntur . Laterum 
eorum auTve earum, quivenenum fumpferint, cibus ejfe debet (vbi tamen remedia, qua poflea dicentur adhibita fuerint ) ex his rebus, qua non 
nena fumpfe- fo lum vim habent nutriendi carpus ;fed qua etiam venenorum noxiarefiftere valent . Quom genere lac af mmum fummepere 
runt, laudaw.item caprinum, ouillumfiubulum, atque etiam humanum , prffertim ft recenter emuntlum bibatur, quanquam lac 
omne efficacius exhibetur contra venena calida, & erodentia,qudm ad reliqua veneni genera. d hoc & butyrum facit . fa- 
ciunt <&- itifcula tum carnium pinguium, timpifiium,quibus addi poffunt,vt pinguiora reddantur, butyrum crudum, & pingue- 
do animalium, quorum eftvfus. Siquidem pinguiahpc ideo conuenit,quodviqs obflruayit, ex quo veneni tranfltus inhibetur. 
Quinetiam vbi uenena excalfaciunt, & erodunt, pinguia hac acrimoniam eorum hebetant . Idcirco boc in cafu, animalium cere 
frrum, atque offlum medullo aptiffimx pariter cenfentur . His fimiliter herba quam plurima opem ferre pofjunt cibis admifla: b 
quarum numero probatur calamintha, origanum, ferpylium,fffymbrium,ruta,buglojfum,ecbium,filipendula,fonchus,pimpinel- 
ld,aliaq; quam plurima ; quarum uim venenis ,fuperioribus libris, aducrfariretulimus , quarum etiam catalogum paulo in- 
fra recenfebimus \ Locus deinde , in quo re fidere debent , qui venenum fumpferint, lucidus fit oportet ;vbi aer quoque fit nul- 
la mala qualitate afredus . T aretur autem eorum cubiculum odoramentorum fuffitu , quibus vis ineft propulfandi venena, 
id enim praftant Jantalum omne , myrrha , ftyrax , aloe , laferpitij lacryma,agallochtm,f :ordium>caJfia odorata , citrei mali 
cortex tiuniperi bacca,eiusque lignum flccum,& id genus plura . Jnfuper affe&iveneno ( Caleno authorelib. 2. de antido- 
tis ) nihil aut parum dormire fluuntur. Somnus nanquevenenum retinet in internis partibus ,& facilius ad cor deducit* 
t- - Contra vero vigilio, quippe qux id d centro ad corporis fuperficiem, nempe ad externas partes, retrahunt . His ita infti- 
Svcncii?" tutis in primis omni induflna , ac diligentia curandum efl , ut deuoratum venenum foras exhauriatur . Quainrc nullum fa - S° 
e pe valentius auxilium perhibetur , quam vt fine ulla mora ogri vomitum flere cogantur : fl tamen venenum adhucmven- 
triculo refldeat . Quddfiiam in inteflina defeenderit ,tlud quam primum flyjieribus infufls extrahatur. ^ tqui in hoc 
omni diligentia ordinem ac modum inire debemus , quem in huiufce voluminis profatipne nobis reddidit Diofrorides . Siqui- 
dem is de hac re ita exquifltb differ uit,yt pofteriores omnes omnia ferbquo de ea [criptis tradiderunt, illi accepta referre 
poffmt . Verum hoc vnum ipfe addiderim, qubd fi fortb is , qui venenum fumpfffet,ex omnibus vomitum cientibus auxilff 
umere nequiret , tuncfyt fjfls author efl) medicamentis foluentibus, itemque clyfleribus erit procedendum . Medicamento 
autem , qug deietioria potiuntur facultate , ad hoc idonea funt agaricum , & rhabarbarum , Quandoquidem vtrunque prX- 
terqudm quod deieclona vi pr reditum efl, facultatem etiam venenis maximb repugnantem fortitur . Id quod etiam quidam 
minori centaurio attribuunt . Tgeque prorfus ab ye effetadidem ^iegyptia [liqua atram medullam, aloemq; vfurparc- 
hac nanqueprflor deiefioriam facultatem , feorfum plurimum pollet aduerfus humorum putredinem , quafemper,yelpjf- 60 
runque ingefia [equitur venena : illa vero quod aluum mirifieb emolliat, uenenim ventriculi tunicis adharens abluit & abftef 
git .quin & erodentium acrimoniam obtundit ,& ea deniqueper aluum fecum educit . His autem peraflis, ea certhclyff 
mata competere uidentur ( ut Diofcoridi placet ) qua acria funt,& trahendi ui pradita , Quibus fi ea fuccefferm t , qua hin* 1 
bus pinguibus, adipe, aut pinguedine , aut butyro, autlatte parantur, ne ulterius uenena penetrent, ut in dyfeiiteria fleri Joleh 
nequaquam ea inutilia fore putauerim,prgfertim ubi compertum haberetur , uenenum inteflina exulceraffe. Quamobre ^ 
lac copiofius epotum poli uomitiones , & clyfieria utiliflimim ejfe prodidit i/Luicenna : nempe quod ueneni noxiam 
gat,& fanet . Quinetiam fummopere profunt , pramiffs tamen uemitionibus, & clyfleribus , fortes , ac ualida diuci // - 
nes : utpote qua non modo prohibeant ne uenenum petat cor ;fed etiam ipfum trahant a nicrpbns nobilibus internis > a 
bilia externa. Obidque plurimum prodeffe crediderim cucurbitulas , fi ex igne natibus , & crurium pulpa applicentu 
ferunt fimiliter opem frifliwcs ex afreris linteaminibus , quin & fibula fir i ftimfkftg ita vt dolorem excitent ,manuurn,p 
