Coriandri ue 
nem remedia. 
a Meum. xr’i~ 
feir.i.cicuta, 
Piyliij vr. W eni 
nexa, St ^ujra, 
tio. 
Cicurx ucne 
fica uis . 
Hiftoria cu- 
midam cafus, 
Cicutae tum» 
ptx curatio. 
Taxi venefica 
natura . 
j]6 Andr, Matthioli Comm. 
retulimus, ideo ab eis hi f fkperfedebimus, & ad remedia accedemus , lis igitur, qui Coriandrum largius fumpfermt,prgter il- 
la qugd Diofcoride produntur, opitulatur tberiaca ipfa ex mexo pota : quin & herba vincetoxicum vulgo vocata, de qua libro 
tertio fcripftrr,tjtsift Jlfcleptadis mentione: nanquehgc proprium coriandri antidotum efi . Subueniunt prgterea raucedini , 
vociq ; exc.fyeratg gargarizationes ad id experta : item ea, qug pectori conueniunt . Md cerebri vero noxam prgftat diamo- 
febum^fp diambarum,& id genus alia, que cordi* & cerebro auxiliantur , 
vfaicr. PSYLLIVM, CAP. X. 
P Syllion epotum, corpori toti frigus , & torporem cum exolutione , & moerore quodam adfert, ita 
vt animum defpondeant. Cui omnia, quae exhaulio 1 coriandro auxiliantur. 
P Syllium,& eius femen, cuius in pharmacopolijs frequens ejivfus (vt fnpcrius libro quarto diximus) notum omnibus ■efi,. 
Hoc in potionibus haufio prgter ea, qug d Diofcoride illi afiignantur indicia , confequitur anhelitus difficultas, alui tumor , 
& tantadenique cordis anxietas ,vtplerunque oborto fudore fi-igido commoriantur agri . Curantur qui hauferint , primum 
vomitionibus , & clyfmatis . Tofi hgc antidota illa exhibenda J'unt,qug in vniuerfum omnibus venenis aduer fantur * Sed & 
ea omnia tjs maxime fubueniunt (vt Diofcorides efi autbor)que& ijs,qui coriandrum exhauferint . 
k*w. CICVTA, CAP. XI. 
C icuta pota uertiginem excitat, oculisq; caliginem offundit, ita vf ne minimum cernatur : fingultus 
det, mentem turbat, extremi artus gelantur:deniq; conuulfi, fuppreffo arteria: fpiritu , ftranguian- 
tur. Quare inter initia, uti in reliquis, cicutam vomitu, excutiemus :poftmodum dcie&ionem mo- 2 
liemur, vt quod ad inteftina prolapfum fit , excernamus : tum demum in meracam potionem , quae 
maximo eft auxilio, deueniemus . repetendum per interualla,in quibus proderit, lac afininum, aut bu 
bulum potuidatum , vt abfinthium cum pipere 6t vino,caftorio,ruta,mentha cum vino, aut amomi, 
cardamomi,aut ftyracis vncia,aut piperis, cum femine vrticae& vino, aut laurifolia . Item lafer ex oleo, 
& paflb, & pafium per fefe largius potum proficit. 
'Icutg hiMoriam,& facultates, quibusque in locis magis exitialis proueniat , ita copiosi- retulimus libro quarto ,vt opus 
Jnon fit, ea hoc loco repetere, nec plura nobis reflent addenda . Sed iarn ad vires eius veneficas tranfeundum efl . Tota 
hac,vel in cibis fumpta ( vt Diofcorides inquit) vertigines excitat, vifum adimit , oculis caligine offuja,& mentem vfqueaded 
perturbat ,vt in furorem agi videantur, qui hauferint. Qua omnia experimento nobis comperta funt . Quippe cum ru- 
fiicus quidam magnifici loannisd Turri vinitor non longi d Goritig arce fuas coleret vineas , ligone forte fortuna erutis ci- 
cuta radicibus , fecumque domum delatis , pastinaca radicis loco decoxit, comeditque in epia und cum vxore : mox Matini 
(qua ruflicorum confuetudo efi) ambo iuere cubatnm . Media autem notie , d fomno expergefacit, omni peni tus amiffa ra ■ 
time , huc atque illuc per domum in tenebris nugabantur , amentia, & furore dubii : unde adeo caput , faciem, & oculos in 
parietes percuffcrunt , ut mane accurrentibus uicinis, partim percuffionibus tumidi , partimque effttfo fubcute fanguine li- 
nentes , tumentibus admodum oculorum palpebris , horrenda m ac mmftruofam oMenderent faciem . Vocor ego fiatim ad 
turam,percontatisq; domcMicis, quibus edulqs in coma vichtaffcnt,rcpm hos cicutc efitaffc radices ,quaspaji'mac e cj]'e creaide 
rant. Quandoquidem mihi in propinquam vineam adeunti, ofienderunt alij locum, vbi ruMicus ille radices e foderat, ibiq; inucni 
alias cicuta radices, qu g iam folia emittere incipiebant. Oua re pcrjpetta celeriter ad agros redtj , quos quidem non multopbft 
tempore, Deo adiuuantefin prifiinam mentem & J unitatem refiitui . tametfi percuffionum curatio multo longior fuerit , quam 4? 
veneni. Decepta quoq;hifce radicibus eft fupenonhus armis quadam nobilis matrona d Color e to Vtincnjis , que cicutc radi- 
ces proprio in horto effoffas toti familig decoxit, prebuitq; efitandas carotarum loco . Quinetiam monachum Francifcanum 
curauimus,qui pluribus menfibus modo amentia , modo furore agebatur, a, cicutg folia hortenfis petrofelini vicepifcium quo 
rundam iufculis impofita comedijfet . Caneant igitur omnes , ne in hgc veniant diferimina . Exhibet fictius, prgter Diofeori 
dis antidota,cicutam haurientibus apij femen, ex vino potandu, aut iridis radice, aut jifeli Mafiilicnfe : item nitru ex aqua copio 
fiore potum. Totum prgterea corpus calefacere conducit, &prafmim prgpmdia . quamobrem ad vehementiorem motum, ac 
curfumlyt ipfe inquit) cogendi funt ggrot antes. Conciliator tamen theriacam maximopere commendat , duarum drachmarum 
pondere,ex dictamni decocto potam : aut gentiang radicem ex vino . Ifanq; boc cicutg verum effe antidotum putat . 
TAXVS, 
CAP. XII. 
5P 
S Milax, a quibufdam tithymalum,a Latinis taxus appellatur . frigus vniuerfo corpori , flrangulatus» 
& celerem interitum infert. Cui eadem, qua: cicurat conueniunt . 
T Mxrn arbor, cuius hiMoriam fuperius libro quarto retulimus, ubi & cius planta picluramadiecimus, non folimeospci" 
dit homines, qui folia & fructus efitauerint,vel biberint foliorum fu cciim; fed etiam (vt aiunt quidam) quadrupedum om 
ne genus, quod prafumptum pabulum non ruminat : cuiufmodi funt equi,afini,muli, & id genus alia . quauquam fcribit Tlfi 
tar chus, tertio Jympofiorum commentario. Taxum eo tantum tempore noxiam, quo iam florere inceperit, quod fucco fit msXi 
mc pr regnans . Diofcorides libro quam de taxo agens, inquit . T^qrbone tam pr.ef entis efi veneni, vt ji qui domiant fub cx, ^ 
aut in eius vmbra fubjideant , Udantur, & fxpenumero moriantur . Id quod Seftins (autbore Tlin.lib. i6-c.io.) in JdrcadU 
quoq; euenire fcribit . Vafa etiam viatoria ex ea vinis in Gallia factis mortifera fttifle compertum eft : & in Bifpania lethalv 
effebaccas . Troucnit arbor hac frequens in Tridcntinis montibus, prafertim ^inania vallis, & Tlemarum,vbi ea inter ing en 
tes abietum, pice arum, pinorum,& laricum fyluas numerofa condicitur . Iis in locis nebis compertum eft,q> non modo iuniefp 
ta,qu e non ruminant, deuorata taxo, moriuntur ; fed etiam que ruminant . quandoquidem boues complures vidimus d ruM lClS 
deploratos, qui taxum depaMi fuerant . Quapropter cum in montanis, Jyluofisq; pafcuis boues morbofi fiunt, conciam* 11 * rli " 
Mici,animaduertedum effe, ne Ifaxmn degufiauerint : ita enim taxum corrupto vocabulo nominant . Tfihil minus elllS . ‘ 
Vjfdem in locis noxie ac perniciofg deprehenduntur : quippe q, curauerim cgopaftores,aliosq; in fyluis ligna cgdcntes,(j' il J a P^ 
ris dulcedine allecti, baccas ipftits comederant . ex quarum efu non modo in ardentes febres inciderant ; fed & tn a Hl ‘ a n^ 
fluuium , adeo vt in maximo verfarentur difcyimine . Ceterum non parum dubitandum videtur , an inter plantas c 
das , vel inter frigidas Taxus fit reponenda , Diofcorides quidem , & eius fequaces omnes exiftimarunt Tn 
