Sardoniae h er 
bx uenenwm, 
eiuscjue cura» 
<10. 
Hyofeysnu 
menenola uis. 
Auieenn* er 
ratum. 
Hyofcyami 
■vtrmfLjue cu« 
ratio. 
Mandragorae 
uenefica natu 
ra. 
Mandragoras 
■oxae reme- 
dia. 
Rofaceum v- 
trum hic con 
ueniat* 
738 AndnMatthioliCornrn. 
Q Vod inter Ranunculi genera ea anntment-m planta -qua -a Sardinia, vbi plmima mfcitur fvomullis vocvtvrherht 
k Sardonia , abunde docuit Dtofcorides libro [e eundo . Tradidit htiiujce curationem Actius libro. 13. qui praeter ea 
medicamenta , qua huic curationi d Diofcoride redduntur , declarat iji.i us auxilijs hoc conuulfionis genus priuatim curari 
debeat . Quippe cum diuerfa fint conulftomm genera , diuerfa etiam expofeunt remedia . Trafirt tamen castoreum in 
puluerem contritum aut per fe , aut & dulci vino potum, Cx terti rn , vt Conciliator ett autbor , adiuuantur qui hauferint 
*Apium rifum ( fic enim Sardoniam herbam appellauerunt Mauritavfivino dulci potentique adeo largi epoto,vt inde ebrij fa- 
cit diutius dormiant ; item melifjophylli fucco , ex aceto fiumpto ; is enim , vt idem ait, Sar donis herba verum ac fmgulare sjl 
antidotum , Sed quoniam ( vt Dicficorides prodidit ) in hac cura , balnea , & laconica admodum profiunt,ea vtique paranda 
funt medicamentorum decottis , quibus vis hi jit excalfaciens , tum etiam deficcans ,& qux propria facultate neruos tum 
roborent , tum iuusnt . Cuiujmodi funt , ttach.is , hyffopumffaluia , ruta , betonica, cbamxpitys,amaracus,origanum,ca!a- 1(3 
mintha, pulegium , diclamnm, antbeniis ,fatureia , acorum,Syriaca & Celtica nardus, aJarim,pbn,ryperus,rofmarinus,et 
id genus alia.Md hxcprxfla i inungere occipitium, < eruicem, Cr vniuerfamfpinalent meduUamfufmodco.aitt ? cattoreo,aut & 
(emfiribus lubricis, aut i- fofio,auc ex byperi(o,aut vulpino, aut vngueto ar agone, aut agnppino,aut acniq; alijs his fimurns. 
hyoscyam VS, CAP. xv. 
H Yofcyamum potum , aut comefum, fimilem ebrijs ab alienationem mouer.fed facHe medicamc 
tis cedit. Auxiliatu aqua mulfa copiose data,!?cdue, pralertimalininum : fi id defideratur , ca- 
prilium, vel bubulum, vel aridarum ficum decodl un, .Faciunt ad id etiam nuclei pinei, aut cucumis fc 
rnen ex pafTofumptum,& uinum falfum.cum adipe fidllarecenri,pall'oque: itidem urtica* (emen, aut 20 
nitrum cxaqua,& intubus erraticus, & finapis, & nati unium , radix, cepa, & allium : 61 hec fingula 
cum vinp lumantur.Poftea linendi quiefccre , quemadmodum qui vinum biberunt, vt excoquant. 
CVccurritur facile Uyofcyami nexis , cuius historiam cum Diofcoride tradidimus libro quarto , vbi eius quoque effigient 
dedimus ,fi antea , quam venenofa vis inualejcat , fuperctque corporis vires, conferentia p; opinentur medicamenta. Sei 
prster indicia, qua cp- to , vel comejo hyofiyamod Diofcoride affignantur , alia plura eidem reddidit vietius libro 1 3. 
nempe quod injequatnr iacialio corporis cum dittertione ; quibus fuccedit exolutip , animi deliquio fimilis, oculorum utbor, 
pruritus , deinde terner .-prxtcrea omnino delirant agri , putant fe flagris corpore cadi . Trcinde merito .Ananienfes 
hyofcyamum vulgo vocant Dijhirbio ,ytpotc quod mentem, es omnes corporis f en jus disimbat . Meminit vtriujquehyo- 
fcyami inter deleteria phamaca etiam .Auicema ,ficinquiens . Epotohyofiyamo albo, ofjium compagines luxantur, lin- 3 0 
guain abfccjfus tranfit , ffumat os , caligant & rufefcimt oculi, jpritus dijf culter redditur . Bine Jiunt vertigines , furdi- 
tas , gmgiuarum , & totius corporis pruritus : ebrietas , amentia , furor , comitialis morbus , uocisq; diuerfitaswam cfitado 
que rudunt ajfedi ajtnorum mulorumque more, & equornmmodo hinniunt . M nigro autem corporis exr- erra conflige- 
Jcunt , obtenebrantur oculi , oboritur delirium , atque abep confringitur peclus,yt impedita prorjus refirationejufjocenmr, 
conuellanturque xgrotantes . Verum hac omnia cicutam facere tradiderunt Divfcorides , & Tau 'us . Q-o fi) , vi ji ficari 
liceat , in hoc ucut/JJe , errajfeque Muicennam , quemadmodum & in alijs quam plurimis fimplicibm medicamentis, quorum 
nomina abeo jecpenumero confunduntur . C XI erum in albihyojcyami curatione idem Mumr.na prxfett exteris medica- 
mentis theriacam , & Mithridatis antidotum . Sed qs,qui nigrum hauferint, pijl uomitum & clyficr es meracum prxbet po 
tandum : quin & bubulum lac , abfmtbium , cajlmum , rutam , laferis Iacrymam,baccxs & folia lauri, defrutum, vrticxje 
men , magudarim , cardamomum , & jlyracm : Jed qux fingula ex yino J uniantur . His pr ater ea addit mori radicis deco- 40 
dum , ZT opobaljamum ex lafle potum , Md hxc injuper famamtriticeam umojubadam , enplajiri modo ventriculo vti 
liter imponi promittit . Sunt porro ex recenticr ibus nomine prxdaris , qui Ungunt piper in hoc magnopere commendanti 
atque etiam pittacia largius manducata, exteris prpf erunt antidotis, 
M MANDRAGORA. CAP. XVI. 
M Andragora fi bibatur, confeftim fopor infequitur, exolutio,ac uehemens ueternus, nihil te- 
mere difians a lethargo. Cui, antequam aliquid ex ijs accidat, uomitus & aqua mulfa prode- 
rit : poftea nitrum , & ablinthium , ex vino dulci,aur pafio fumantur, caput rofaceo,& aceto perfun- 
datur . Proficitexcitatio,& motus corporis, «Scolfaduscuparorij, & piperis,finapis,caftorij,& rut£, 
tritorum in aceto :& liquida; picis , & odor e lucernarum exu Ilione, & cxtin&u. Quod fi jegreii re- <3 
uocentur.ftemutamenta mouere, alijsque communibus auxiliis uti conuenicr. 
Q Vandoqiiidem Mandragora hittoriam latius profecuti fuimus libro quarto , vbi vtrunque eius genus depinximus} 
_ ideo nunc tantum indicia primum , & accidentia referam, qux ab epotis vel deuoratis eius tum radice , tum Jruclu euC 
nirejolent : deinde horum curationem aggrediar, quoniam fi diutius malefica vis Jerpere,augeriqs negligenter dimittatur , nui 
lis adhibitis remedijs , facile ij qui hauferint , emori poterunt.Quamobrem dixerim , Metium fecutus , eam uixfiillere bibere 
tem, aut comedentem pof e , quod odore fit admodum grani , ac naufeabundo , amaro iniucundoq; gufiu . Certa itidem copia , 
& menfura ad Ixdendum requiritur . De extero vero mohfiias quidem facit ,Jcd ferius interimit. H uius potu facili xgrot an- 
tes (v t Dufcorides inquit) in ueternofum foporem cielabuntuu qhi,i& fignts , V languidi , & trifies , et exoluti fiunt, adeo 
vt clamoribus, ac torfionibus excitati , repenti rurfus ranquam amentes recidant. Jfcmoueri noxam Jcribunt,preter ea qux pib 0® 
fcoridi produntur, ccriand) i femine , aut pulegio ex calida aqua,aut alui deiecfwnc cum deieilorio medicamento , quo ad veter - 
nofos vtimur. Quod ftd vomitu , qui mali habent, non excitentur d fbmno, origanum potandum ex firigidagtanquam expertif ' 
fimum medicamentum offerri volunt, Trofiunt item acria dyfmata, friikoues afferis linteaminibus in totum corpus exterfp 
(ucurbitulx ignis flamma appefitx tum occipitio , tum [capulis, tum etiam natibus : fibulx extrema corporis membra tcrq> <en 
testqum & fiernutamenta , qua veratri albi puluerev.artbus indito cienda fiunt; (fit ficpticameaicamcnta ve ficos excit aritia * 
vt cantharides, ranunculus , occipiti , & pofi aures emffaftri modoimpofita , maximopere auxiliantur. nanqtie hxc omnia 
yalentiffmb reuccant,qux cerebro officiunt. Torro animati uertendum eft,qnodiubet Diofcorides xgrotantium caput ad 1 1 pelle- 
dum uaporeseb petentes , rofaceo , acetoq; perfundi . Id quod etiam Calenus lethargicis commendaffe videtur libro 1 3 -mf" 
ihodi medendi . S pd hoc certi ) , fi qujs rem accurate expendat, rationi refragari deprehenditur . Vndc nil mirutn, fi Tau ^ » 
