74 ° 
Anclr, Matthioli Comm. 
Qdpiitif R H A R I C V M» . C A P. X I X* 
Q Vod P liari con uocanc , fapore lylueftre nardum imitatur . Refolunonem neruorum potum ad- 
Vcrt,cumconuulfione&delirio.Oporterautem poft uat nationes uinum abiintlvrcn potui da- 
re cura cinnamomo, aucmvrrha,aut nardo gallica, quod ferinen aliqui vocanucruur : aut Ipic? n ardi 
duas drachmas, & mvrrhae totidem obolos, cum paUotautirim cii croco ex uino: deralumque caput 
il linire hordeacea farina cum aceto, & trita ruta. 
- - „„„ equidem haBenUa opudquenquom [captorem ccnfequi potui, quid Thoriam antiquis fuerit , an fimplex, aut 
liconfid, IN cdmpofitum medicamentum. Quin neque etiam certo inuemre licuit ,rndeid nomen traxerit, cum vana fit de no- 
nane eius apud authores fententia . ‘Porro is , qui indicanda alexipharmaca jcholta jmpfit , h^c protulit . Traxagoras lo . 
memoria prodit pbaricumletbale medicamentum fic vocatum d Pharico venefico quodam Cretenfi, qui hoc repent. Sunt 
cui primum Pharis .Arcadia repertum vclintiappellant autem etiam Medicum.l^ec defiunt qui in 'i hcjjalu n Thms,a.q La - 
cedamonemuod ibi fartaffe proueniat. hac ille. Caterum cimi iam id merito deperditum fit, neque hoc tempore a nemme,quod 
fcia, cognojcatiirjup erjluum fime ejfet plura de eo feribere: nam mUitutum nosirum non efi, in re meerta diutius mrnmm. 
T»|»> TOX1CVM. CAP. XX. 
T Oxicum ex eo nominari videtur , quod barbarorum fagittae eo illinebantur . Qui biberint , labio- 
rum, & lingua: inflammatione torquentur. Incoercitus furor uariasijs imagines obuerfat: quare 
uix medicina: locus eft , raroque qui hauferunt , euadent. Vinculis ergo cohibendi , aut vinum dulce 
cum rofaceo bibere , & reuomere cogantur: rapi lemen bibendum cum uino, Priuatim ijsconuenit 
quinquefolii radix, & hircinus fanguis, aut caprilius, eodem modo fumptus: roboris, fagi , a at ilicis 
cortex cum lade tritus : malaque cotonea trita dic, aut cum pulegio, & aqua bibere, conuenieuamo- 
mum & ballanti femen cX vino. Sed qui periculis defundi funt, diu ledicis decumbunt : & vbi furre- 
xere,ftupidirciiquum uitaetempus degunt. 
Toxici cofid. 
20 
Q Vid antiquis fuerit Toxicum, quo Barbari fagittas inficiebant , vt ijs vulneratos inimicos haud dubib perderent , nec 
d 2*ofcoride,ncc ah cdio aut Graea , aut «. Arabica familia authore memoria proctitum effe ,mibi haclenus compo tum 
eft.ldeoque difficili admodum fuerit decernere an Toxicum hodie fit,vel cognofcatur in Europa , cum proprie hi Barbari anti- 
quis dicamur , qui Troglodyticam Aethiopia regionem incolunt , apud quos fortafie tantum nafatur . Verum emmueropu 
^ .,4- 'J I r,c vtndvjo At/ifrc rplehltts . id Hf ftli fle 7*0X1 CttWL* QUOd iviYtlbCS NupCltUTft 
cama ejt author)non defuere, qui JagittaA napeuo mpceremuonjiaique napemm naunmiwn* 
tionem excitari, & raros admodum effe [umentes , qui euadant : id quod omnes Graci toxico adferibunt . ^ id hac cum affe- 
rat Auicerma, quod fiqua cura cum toxico adhiberi pofiit , ea fiat vomitionibus , haufio antea rapi Jcrnine, & fumptis fubmde 
glandium putaminibus , hoc omnino illorum opinionem auget. Siquidem Diofcorides quoque ijs , qui toxicum hauferunt, rapi 
)emen ad ciendum vomitum ex vino potandum prabet , ac deinde quercus, fagi , aut ilicis corticem , arborum nimb um, qua 
omnes glandes proferunt . Qua fanh omnia facili ad credendum trahunt Graconm toxicum,& Arabumnapcllum mum& 
idem efie venenum . Sed diligenter rem expendentibus contraria profecto fefe offerunt rationes . ctfi enim ex notis pradiclis 
toxicum, & TfapeUitm vnum & idem effe videantur ; tot tamen alia habentur nota, qua alterum ab altero diferiminant , & 
contrarium arguunt, vt aliter exiftimandum non fit , quam quod deleteria hac medicamenta plurimum inter jc difjideant. 4 o 
fifam nufquam, quod legerim , tradidere Mauritani eos, qui Jffapellum hauferint,in tantum furorem agi , vt vinculis finteoer 
cendi, quemadmodum eos,qui toxicum deuorauerint. Equidem illud pro certo tefiari pojfutti , quod Cor fi illi latrones, ficarijque 
nequiffimi , quorum bifariam libro quarto prodidimus , cum de aconito differeremus , quanquam ab affumpto Tfiapdlo ea om- 
nia dederint indicia , qua ab Auicenna napello affignantur; in nullum tamen furorem addutti fuere , neque nudum etiam 
fenfere delirium . Tr ater ea Auicenm , noffroque tefiimonio,qni experimentum vidimus , epctoTfapello, oculi exterius pro- 
minent , oboriuntur vertigines, animi defeBus,& ingens crurium imbecillitas , Quorum tamen Jymptomatum nihil ae toxica 
agens meminit Diofcorides, Quin etiam (ut ipfeperjubct Auicenna) qui Tfapeffi pericula euadunt ,plerunque aut ad beateamfie ■ 
brem , aut ad tabem , aut ad comitialem morbum dcfcifcunt.id quod toxicum fument ibus non euenit ; horum fiquidem qui 
fiuperuixerint.flnpidi tantum reliquum uita tempus ducunt . Ex his itaque omnibus liquido apparet , quod hac inter fe maxi- 
me differunt. Longe enim fauiora fiunt Toxici incommoda, qudm7fiapelli,vt abunde conflat ex Ifiicandroin alex ipharmacis, jO 
Toxici nore j ox j cum defcripjit ijs notis . Trotenus etiam lethalis toxici dolor em, & malim abigere difeas , quando fuis cruciatibus ho 
minem comprehenderit. Lingua cius,, qui T oxicum bauf erit, inferne craffior redditur . Sed labia intumefcentia,os plane ponde 
re Juodeor nuant, ac aridum prerjus ffutum regerit , mf erioriquepart e gingiua diffunduntur, & cfuis stationibus mouentur . 
Sape etiam ordi Jluporem iniecit, ernnisque Jenfus conflernatus cfi,fontico iflo malo perturbatus . Ac laborans eo ,& balat , 
gr mugit , innumeras nugas fabulas que pr a infania edensiac fine intermiffione dolens, vehementer vociferatur, inflor homi- 
nis, cui caput, totum corpus compingens, enf e amputandum fit , V el quemadmodum aateriferafacras res tractans ipfa Rfies 
l, 'acer dos, nona menfis publico appropinquans itiner^longum orefiuo rumorem , & clamorem edit,quem horrendum in montani ( 
latratum audientes fibi metuunt . Sic ille rabie , mente fua turbatus enans eiulat , ac lupi infiar fugitiub vlulat, obliquisque 
pupillis taurino more infpiciens, album dentem acuit , dentibusque fuis deffumat . haBcnus Tqicander. Caterum differunt 
toxicum & tiapellus in curandi quoque ratione . Toxicum nanque Diofioridi curatur rofaceo expaffo poto, qwnquefolq ra- 6° 
dicibits , capriilo, & hircino [anguine, poteneis malis, amomo, & bal farni firublu. Auicenna vero Tfiapcllofuccunit cumuiM 
potu,butyro,mofcho, capparis radice , & eo denique mUrc,qui napelli ipfim radices depafcitur.qux utu\ue medicamenta omnia 
ab ijs admodum dif crepant , que in Toxici curatione commemorauit Diofiorides-.quem tamen penb ad verbumreddidit Aut 
na in ceteris venenorum anxiius. Hxc igitur apertiffnne ollendunt , conumcuntque Vap ellum & Toxicum effe diuerja re 
na.Tfiec illa obdant fententia nofhp, que fiuperius in Manardtfe euorem adduximus . quandoquidem (rt facile i olligi pote ^ 
vniucrfa huiufce libri materia ) alia etiam habentur venena , qu$ quod eadem excitent accidentia , & pomus curentur 
f lotis , uideptur vnam , & eandem rem effe, cum tamen longe diuerfa cernantur: cuiufmodi funt tnandi agara,cptuw, ^ J ^ 
wus, corniculatum papauer,& id genus alia • Sedvtiamde Toxicomcam in medium proferam fmtentnim, eum baufpr ^ 
falli crediderim, qui dixerit, id effe Auicenne T oxicum , quod idem T ttforrt appellat. Tfempe qtiod^ afferat eo epoto a ff a ’ r u ;ffg 
gua inflammari, [equi delirium, V~ incccrciuim furor vm ffUf propria toxici funt indicia. Attam: ,:oc udetm ih 
