Curatio d«- 
morloru a ca 
ne rabiofo. 
Multorum er 
ror. 
Curatio ex 
Aetio. 
Remedia fu- 
jfpecta. 
7/6 Andr. Matthioli Comm. 
)• 
et?**** t w Ciri wr&mf wrieftw&T»#, REMEDIA DEMORSORVM A CANE 
RABIOSO. CAR XXXVII. 
R Atio medendi duplex . vna communis, qua utendum in omnes morfus , quos virulenta: ani m an 
tesimprefferunt : alia peculiaris priuataque, eorum duntaxat quos rabiofi canes momorderint: 
quae nonnullis quidefummam opem ferre confueuit: aliis uero inutilis, maxime quiexmulto iam. 
tempore ictum acceperunt . Qua: ad hanc pertinent , primum exponemus , deinde curfim peftringe- 
mus ,quae ad communem medendi rationem pertinent. Cancrositaquefluuiatiles in farmentis albae 
vitis cremare oportet ,& cinerem eorum,quam minutilfime tritum haberereconditum : itidem gen- 
tian? radicem tufam, cribratamque reponere. Quoties autem canis rabiofus morfum intulerit, in 
quaternos cyatos meraci uini , bina cineris cancrorum cochlearia, unumque gentiana: conficiantur: 1 ® 
hascin polenta: dilutioris modum fubadta , quatriduo bibantur . Inter principia medicamentum hoc 
modo detur, Atqui fi ab illato morfu bini ternive dies fluxerint, curationem aufpicabimur k triplica 
to pondere, fupra id quod ab initio rctulimus.Optimum hoc aduerfus rabioforum morfus auxilium, 
quod & plerifque unum fatisfecit , eoque cum fiducia uti licet . Sed vt aliis etiamnum auxiliis contra 
ineuitabije periculum muniamur , nihil ceteris uti prohibet. Satius autem multo fuerit, etiamfi in va 
num recedat, medicamentorum inhumanos tolerare cruciatus, quam per inertiam , ac defidiam in di- 
fcrimen adduci. Nec ita in demorfis a rabiofo animali maiora uulneraqereri oportet, uti minora, & 
ulcufculi cutis fimilia ; quippe maiori vulnere confcrtim copiofus fanguis emanans , poteft nonnihil 
virulenti liquorjs exhaurirc:quod in minoribus non accidit, quin a maioribus ablcedentcs carnes 
hincauferrc,& labia acie fcalpelli circunlcribere, & prehenfam hamulo aut vulfella carnem ampu- 
Itare oportet. In vtrifque circunftantia loca altioribus ulcufculisfcarificanda,utcopiofior fanguinis 
uacuatio arceat, neuenenum membratiminfinuetur. Cucurbitulae cum multa flamma agglutinatae 
id iuuamenti praftant,vtueneniuis extrahatur, 
T iAm accurati exquifiteqne tradidit hoc capite Diofcorides rabidi canis curationem , nihil planb ftlentio prateriens , vt 
mihi Juperuacuum e fle videatur quicquam addere . Ferum ut nofirum fequamur inftitutum , vtque etiamnnm U dio- 
ribus fiat Jatis , qui nouis femper rebus inhiant , non alienum fuerit hic nonnulla commemorare, qua multos fortaffe deledia- 
bunt, quod ea in hac re non inutilia , neque fcitu iniu eunda putem . In primis itaque illud animaduertendum ejt, quod alia 
vtique ratione cancrorum ftuuiat ilium cinerem praparabat Galenus , quam Diofcorides , vt confiat aperi b ex verbis ipfius 
Cal.libro 1 1 .ftmplicium medicamentarum,vbi ita feriptum reliquit. ^tfiuuiatilium cancrorum cinis, quanquam fimiliter prp 
i Ubiis exiccatorius eft ; fubfiantia tamen totius proprietate, mirifich contra rabioforum morfum efficax eji , isq; tum fo- 
lus , tum cum gentiana & thure multo prxflantior . T buris Jane partem effe vnam oportet, quinque autem gentiana, porri? 
cancrorum decem . Et raro equidem aliter illis vftis nos fumus ufi; exterum ad eum modum plerunque,quo vtebatur *Ae- 
Jckrion empiricus , medicamentorum peritijjimusfencx , conciuis , ac praeoptor meus. Tatella erat $ris rubri, in quamim- 
pofitos cana os viuentes , habienus urebat , donec in cinerem redigerentur , vt facile ad lauorem redigi poffent . Hic ^Le- 
Jchrion fic paratum promptum femper in adibips habebat medicamen , tempore aftiuo vrens cancros ipjos pofi ortum Canis „ 
quando fol in Leonem tranffi et , luna decima oblaua . Tono bibendum boc medicamen ijs , qui a cane rabido fuijfent morfi, 
prabebat quotidie vfque ad diem quadrage fimum menfura cochlearvj fatis magni, aqua injperfum . ^Atfi non protinus ab 
initio , verum aliquot pofi dies a morju curam capiff et demor fi , tunc quotidie duo cochlearia aqua inffiergebat . ^Ldipfum 
yexo vulnus ayiplaJUcuw appheabut vitcdicctYttcntuYfi y quod cx pice bvutia 3 & opoputiu c€ y ucetoq; conficitur Jjubens picis li - 4^ 
bram vnam , vnum aceti acerrimi fextarium Italicum, opopanacis vero vncias tres . hac Galenus . Caterum J ciendum efi 9 
cos maxime, meo indicio , kallucinari ( vt latius libro fe eundo prodidimus) qui gammaros Latinis vocatos , cancrorum flutate 
tilium loco , a cane rabido demorfis potui exhibent . Ifanquc aliud Gracis animal effle cenfemus «.afatror, aliud va 6 *r«t~ 
ni?,# KApixttpil* ■ Scripfit & Damocrates carminibus huiufce cancrorum antidoti componendi rationem ( vt libro fecun- 
do de antidotis refert Galenus ) eo Jane modo , quo ipfum fortaffe fecutus eam reddit Diofcorides . Attamen antiquorum 
quidam refinam terebinthinam impofuerunt thuris vice, quod ^efchrion Galeni prgeepior huic femper inferuit medicamen 
to . In flumma huius antidoti vires miris laudibus ab autboribus celebrantur , adeo vt ferip ferit Galenus, neminem vnquam 
mortuum effe, qui hoc antidoto re fle fuerit vjus . His non dijfmiles vires veteres affignant Myffo , fi ficcum quadraginta, 
diebus continuis detur ex hydromelite potandum tfedd prima Jlatim die incipiendum erit . Huius experimenti meminit 
Galenus libro fecundo de antidotis, vbi alia quoque valentiora remedia ad rabidorum morfus ex jtfclepiade retulit. Fe- 5® 
rum nobis difficile admodum fuerit decernere, quanam hodie planta fit, qua veterum Myflon reprafentet , ita vt potius de 
hoc diurnandum eJJet , quam aliquid certi Statuendum, vt latius fuperius libro tertio difjcruimus. Commendauit fictius Je- 
cundo ,& fexto uolumine , ad mor fus rabidorum canum bitumen ludaicumffiuc Mfphaltitis lacus, affer ens fi drachma pon- 
dere ex aqua bibatur , non id modo aqua pauorem arcere ; Jed & eos fanare , quos iam primum timor inuaferit . Memor a- 
uit etiam marinos hippocampos ex aceto nigro & meile fubaftos, tam potu bauslos , qudm vulneri illitos . Confert prate- 
rea his maximi acutus rumex : qudYe idem J cripfit fe nouijje [enem quendam , qui demor fos d cane rabido hoc flolo rumice 
curabat . Trimo enim vicus eius dccoclo fouebat ; deinde herbam ipfam illinebat, eandemque potandam exhibebat . quod 
quidem medicamentum tanquam cfficaciffimum fummopere commendabat . Tlurima autem, & turbulenta qui illam affum- 
pferint , mingere Jolent : id quod maximi bac in curatione confert . Quo fortaffe argumento extulit Muiccnna propria qu£ , 
dam medicamenta , qua cantharidas admiflas habent, vt valentiffme non modo vrinam excernerent demorfi; Jed etiam fan- \ 
guinem ipfum , afferens paulo pofi fecurumejfe falutis indicium , cimpojl medicamenta fanguinem mingunt affcfti.Torrb 
Galenus libro de tberiaca ad Tijonem , theriacam prafert tam intus in corpus fumptam, qudm exterius JUpra morfus illitam » 
Sed cum hac , qua nojlro t empore conjicitur , non adeo prafict, quemadmodum ea , quam ipfe confidebat Galenus , illi fani 
fidere non poffumtis , nifiifado prius deeapericulo in gallis dvipera demorfis, vt ipfe docet Galenus . Trodejl item pota- 
mogetum cum fale exterius illitum : itidem caprifici cortex contufus , &cx aqua potus : quin & abfinthium , & allium > ^ 
ms centaurium , aristolochia , artemifiajcordium, chamgdrys, bryonia, pulegium, &lafer, tam exterius illita, qudmi» te f iu * 
Jumpta . S unt qui credant fecuriffimum effe remedium ipfius rabidi canis , qui momorderit, iccur tofium , & d demorfis in 
cibis deuoraturn . quod etiam feribit Diofcorides : quanuis id non affirmauent ,vt libro fecundo capite de diuerforum ani- 
malium iecinoribus legitur. Troinde feribit Galenus libro u. fimplicium medicamentorum, iecur canis rabientis alifs 
valent ior ibus antidotis admifium qudm plurimos fanajfe ,fed eos tamen intcrijfe , quifolim nullis altis adiedis medicamen 
tis illud 
