H 
Sumatra heeft, wat zijne oppervlakte betreft, in vele opzigten overeenkomst met Borneo, en in deze 
physische toenadering der beide eilanden mag wel de hoofdoorzaak gelegen zijn, dat zij onder alle de 
landen van Indiè', de meeste zoogdieren, voornamelijk grootere soorten, met elkander gemeen hebben. 
Even als op Borneo, zoo ook vindt men op Sumatra hoog land door onafzienbare en schaars bewoonde 
lage streken afgewisseld ; de verdeeling hiervan grijpt echter op eene andere wjjze plaats. Sumatra, 
namelijk, is over zijne lengte in twee zeer van elkander verschillende landstreken verdeeld, waarvan de 
smallere westelijke, hoog is en bergachtig, terwijl het veel breedere, oostclijke gedeelte, uit eene wijd 
uitgestrekte alluviale vlakte bestaat, die van eene groote menigte rivieren doorsneden wordt, vele moe- 
rassen heeft en allerwegen met dikke, hooge bosschen bedekt is. De afgelcgensle en het minst door 
menschen bezochte oorden in deze groote vlakke wildernis, strekken ook hier den orang-oetan ten ver- 
blijve en, mag men de narigten van sommige zeevarenden gelooven, dan ook vindt de Semnopitheeus 
nasieus op eenige dier plaatsen zijne woning. Doch niet alleen in het vlakke gedeelte, langs de oostkust 
van Sumatra, heerscht een zoo weelderige plantengroei, maar ook de groote, westelijke bergketen draagt 
schier overal denzelfden stempel van echte tropische vruchtbaarheid en eencr onvermoeid werkzame 
groeikracht. Graniet, syeniet en porphier in onderscheidene vermengingen en overgangen, voorts kalk 
en roode zandsteen zijn de hoofd-formatiè'n, welke men in het gebergte, achter Padang en in de meer 
binnenwaarts gelegene hoogdalen dier streek voornamelijk aantreft; doch tusschen de eerstgenoemde 
plutonische rotssoorten, verrijzen hier en daar reusachtige vulkanen, die hunne gedeeltelijk rookende 
kruinen tot op ruim 2900 ellen boven de oppervlakte van den oceaan verheffen (0 en welker vaste deelen 
doorgaans uit trachytische rotsen bestaan. 
Op Java eindelijk heeft de trachyt-formatie in veelvuldige verscheidenheid verre de overhand, terwijl 
dionet, kalk-, zand- en verschillende gemengde steenen zich, veelal in geringe uitgebreidheid en meer 
tot enkele plaatsen beperkt, aan het oog voordoen. Java is schier in zijne gansche uitgestrektheid min 
of meer hoog; alleen langs de noordkust heeft het eenige alluviale streken, welke desniettemin bijna, 
even als de meeste binnendeelen des lands, rijkelijk bevolkt en op eene doeltreffende wijze bebouwd zijn. 
Twee bergketenen, die zich nu eens vereenigen en dan weder in zijtakken van elkander afzonderen, 
doorsnijden het eiland in de lengte. Uit dezelve verheffen zich vele hooge toppen, van eene gedeeltelijk 
regelmatige kegel vormige gedaante of met eene stomp afgeknotte kruin, waarin een uilgedoofde of nog 
steeds werkende krater gelegen is. Sommige der laatsten bezitten thans nog slechts eene hoogte van 
1200 tot 1800 ellen; andere daarentegen, vooral zulke, welke hunne oorspronkelijke gestalte tot op den 
huidigen dag onveranderd bewaard hebben, verheffen zich tot omstreeks 3000 ellen, zoodat zij op eenen 
vei verwijderden afstand zigtbaar zijn en den zeeman op zijne vaart ten baken verstrekken. Tusschen 
deze bergketenen bevinden zich allerwegen breede, vruchtbare dalen, die van eene ontelbare menigte 
rivieren en beken doorsneden zijn. Overal is het land hier bewoond en met rijstvelden overdekt, en zelfs 
de afgelegene bergbosschen hebben reeds in vele oorden voor den aanbouw van kolïijplantaadjen en 
andere gewigtige beplantingen moeten plaats maken. Doch, ondanks dit alles, vindt men op Java nog’ 
onafmetelijke bosschen, in welke, bjj al de beschaving der bewoners, bij al de heilzame ontginningen 
van den vruchtbaren bodem, nog geen bijlslag de duizendwerf door elkander geslingerde, reusachtige 
gewassen vaneenkliefde, en de groote, eenzame spelonken en dalen van zijnen vernieling dreigenden 
