iO 
Die eilanden, welke tot nu door ons zijn in oogenschouw genomen, hebben gedeeltelijk slechts eenen 
geringen omvang; ook voelen wij ons tot de vooronderstelling genoopt, dat vele daarvan slechts spaar- 
zaam van zoogdieren bevolkt zijn; terwijl zij daarenboven in een natuurkundig opzigt, meerencleels nog 
niet genoegzaam zijn onderzocht geworden. Geheel anders echter, is het met de drie groote westelijke 
Sunda-eilanden gelegen, van welke bijzonder Java en Sumatra sedert vele j aren, en wel voornamelijk 
het eerstgemelde eiland, door ons en andere Natuuronderzoekers, in genoegzaam alle rigtingen zijn door- 
kruist. De Fauna van die beide eilanden is ons daarom op de volledigste wijze bekend, en wij mogen 
met volle overtuiging aannemen, dat wij Java, wat zijne dieren betreft, zoo goed, ja, misschien beter 
kennen, dan Europa zelf. Doch ook van Borneo bezitten wij reeds cene aanzienlijke menigte zoogdie- 
ren, vooral van groote soorten: want er heerscht eene betrekkelijke leemte in onze beschouwing van 
dit eiland ten opzigte der kleinere Chiroptera, welke, in een zoo uitgebreid, zoo boschrijk en slechts in 
weinige zijner inwendige deelen voor den Europeaan toegankelijk land, sleehts door een lang voortgezet 
onderzoek en eene onvermoeide jagt in onderscheidene streken, bijeenverzameld kunnen worden. 
Borneo, het grootste van al de eilanden des Archipels, heeft eene zeer ongelijke oppervlakte. In het 
binnenste gedeelte van zijne noordelijke helft, verheft zich, volgens de getuigenis van vele inboorlingen, 
cene uitgebreide bergmassa, van welke zich in onderscheidene rigtingen, meerder of minder hooge berg- 
ketenen uitstrekken, die zich zuid-oostelijk en zuid-wes telijk, als ook op eenige plaatsen westelijk, 
bijzonder echter in het noordelijke en oostelijke gedeelte des eilands, ten deele tot aan den oever der 
zee voortzetten, en in deze rigtingen vele groote vlakten in zich besluiten, welke door bezinking- 
van af- en aangespoelde slijkachtige stoffen, lussehen deze lange berg- en heuvelreeksen gevormd zijn. 
De grootste bergen, welke zich in het zuiden des eilands, en wel in het zuid-oostelijk gedeelte van het- 
zelve, bevinden, verheffen zich, volgens onze barometer-waarnemingen, naauwelijks tot eene hoogte van 
1100 Ncd. ellen boven de oppervlakte der zee, en wanneer de inlanders zich in hunne beraming niet 
bedriegen, levert geheel Borneo nergens hoogten op, die dezen ter helfte te boven gaan. De rotssoorten, 
door ons in de bedoelde zuid-oostelijke bergketen en ommestreken het meest aangetroffen, bestonden uit 
dioriet, serpentyn, syeniet en andere kwarts-aardige steensoorten. Yoor het overige is bijna gansch 
Borneo van hoog bosch overdekt; makende dit eiland van zijne zuidkust tot aan die der Chinesche zee, 
en van zijnen oostelijken tot aan zijnen westelijken zee-oever, als ware het, ééne doorloopende, ontzag- 
gelijke wildernis uit. Het water alleen vermogt zich door deze onmetelijke wouden eenen weg te 
banen. De uitbreiding en rigting van eene tallooze menigte moerassen, groote meren en geweldige 
vloeden worden gekenmerkt door de opene ruimten, welke het donkere woud doorsnijden, en die den, 
meerendeels zwervenden inlander, tot den gemakkelijksten, zoo niet eenigsten weg, bij zijne omdoolin- 
gen verstrekken. De omstandigheid, dat de meeste groote rivieren schier telken jare, in de regen- 
maanden hare beddingen te buiten treden, en alsdan de vlakten niet zelden over cene uitgestrektheid van 
vele honderden mijlen, ter hoogte van eenige voeten overstroomen, draagt er dubbel toe bij, om deze 
eindeloozc bosschcn, onherbergzaam te doen zijn. Het is in deze onvriendelijke wildernissen, dat de 
orang-oetan, benevens twee zijner familiegenooten, de Semnopithecus nasicus en Semnopithecus cristatus, 
hunne woonplaats hebben, zullende de overige, hier en in het gebergte van Borneo zich ophoudende 
zoogdieren, later worden opgegeven. 
