49 
beteekent, is een onder de Europeanen in Indië algemeen be- 
kende naam , welke soms in oenen collectiven zin , doch meer 
bepaaldelijk ter bestempeling van den C. cynomolgus wordt 
gebruikt, daar dit dier bijna overal vrij gemeen is, en op alle 
eilanden het meest tam gehouden wordt. — Op Java vertoont 
hij zich nagenoeg in hetzelfde gewaad als op Borneo, maai 
met eene veel lichtere kleur van gelaat. Hij heeft aldaar 
veelal eene geelachtig graauw-bruine vacht, nu eens iels 
lichter, dan weder eenigzins donkerder. Helgene hem ech- 
ter in het bijzonder kenmerkt, is een klein smal kuifje op hel 
achterhoofd , hetwelk men nagenoeg bij alle Javaansche voor- 
werpen aantreft, met dit onderscheid alleen , dat het zich bij 
het eene individu eenigermate sterker ontwikkeld vertoont, 
dan bij het andere. Hier door zoowel , als door het donkerder 
gekleurde vel, is de Movjet van Java dikwerf op den eersten 
blik, van dien van Sumatra te onderkennen ; maar, wanneei 
men van deze eilanden eene reeks individuen van verschillen- 
den leeftijd naast elkander legt, en eene hoeveelheid voor- 
werpen van Borneo met dezelve vergelijkt, dan vindt men 
zulke overgangen van kleur en zulk verschil in de grootte clei 
kuiven, dat het zeer moeijelijk , ja onmogelijk is, meteenige 
zekerheid , eene soortelijke afscheiding onder dezelve te be- 
werkstelligen. In den vrijen staal verschillen zij buitendien 
niet het minste van elkander in leefwijze, stemgeluid enzv. 
Wie dei’halve eene menigte van deze apen, zoo in het wild, 
als in goed bereide vellen gezien heeft, zal de eenheid hun- 
ner soort w el niet kunnen betwijfelen. Hunne ondeilinge 
overeenkomst in zeden en vorm, moeten noodwendig lot hel 
denkbeeld leiden, dat alle die uiterlijke, zoogenaamde ken- 
teekenen van deze dieren, alleen afhangen van en gewijzigd 
worden door den invloed v an plaats en luchlgestcl. 
Op Timor, w aar de cynomolgus bij de s trand bewonende 
Koepangnezen S/ai, en bij de eigenlijke Timorezen Belo 
heet, heeft hij over het geheel veel overeenkomst met het 
ras op Java, zoowel wat de kleur zijner vacht betreft, 
als ten opzigte van het kuilje, dat men daar, bij sommige 
individuen vrij sterk uitgegroeid, bij anderen daarentegen 
slechts als een beginsel aanwezig vindt. 
(*) Geheel onjuist wordt dit gelatiniseerde woord als geslaclits 
naam voor sommige apen van de Oude wereld gebezigd. ' ol 
gens den Heer von Martius (Reise in Brasilien, pag. 1130) is 
Macdca de algemeene naam voor een’ aap, in de Lingua geral, 
van welk woord het in de Portugesche taal overgegane Macaco, 
ontstaan is. 
(j-) Tando, worden in het westelijke gedeelte van Java de tot 
het reizen ingerigte palanquins of draagstoelen genoemd, die ge 
woonlijk uit bamboes en rotting zijn vervaardigd, en aan twee 
lange stangen, door vier of meer personen , op de schouders worden 
gedragen. Dewijl de Galeopithecus veelal, W'anneer hij rust, ondei 
eenen tak hangt, hebben de inlanders uit deze gewoonte eu de 
gedaante, welke het dier daarbij aanneemt, eene vergelijking ge- 
Deze in het kort opgegevene afwijkingen en verscheiden- 
heden in het uiterlijk aanzien van den cynomolgus , naarmate 
hij in deze of gene streek van den Archipel voorkomt, hebben 
eenige natuurkundigen genoopt om hem in onderscheidene 
soorten te verdeden. Zulks had voornamelijk plaats met 
voorwerpen van Sumatra, van welk eiland een sterk roodharig 
individu, door den Heer Isid. Geoflroy onder de benaming 
van Macacus (*) auratus, in Bélanger Voyage aux Indes 
orientales, werd afgebeeld , terwij l reeds vroeger F. Cuvier , 
in zijn groot werk over de Zoogdieren, eene plaat leverde van 
een donkerder geklemd voorwerp , dat zich vooral door zijn 
zwartachtig gelaat kenmerkt , en aan hetwelk hij daarom den 
naam gaf van Macacus carbonarius. 
(5) Bladz. 19. Galeopithecus variegatus. — De Galeo- 
pithecus is een der zoogdieren van Indië, welke de meeste 
verscheidenheid oplevert. Bijna alle individuen , die ik gezien 
heb, waren min of meer van elkander verschillende. Deze 
afwijkende kleurschakeringen des gewaads , zijn dikw erf even 
sterk bij voorwerpen uit dezelfde streek , als tusschen die van 
onderscheidene eilanden. 
Bij vele individuen vond ik de grondkleur, voornamelijk 
die van den rug, licht graauw of bruinachtig graauw ; zeld- 
zamer graauw- of geelachtig bruin. Meerderen nog hadden 
den grondtint van de bovendeden des ligchaams bruin-geel , 
rood-geel en zelfs van eene vale isabelle of rosachtige kleur. 
Sommigen waren genoegzaam eenkleurig of slechts zeer flaauw 
donker geschakeerd; anderen hadden een meer bont gewaad , 
met verschillende zachte kleuren, terwijl nog anderen, en 
deze laatsten trof ik het meest aan , het boveidijf, als ware het , 
gemarmerd hadden door vele onregelmatig door elkander 
loopende zwarte strepen en grootc lichtkleurige, oogvormige 
vlekken. 
De zoogenaamde O rang goenong’’s of Sundanesche berg- 
bewoners van Java , heeten dit dier Tando (-J-) , en de Maleijers 
op de westkust van Sumatra geven aan hetzelve den naam 
van Kobien of Koebien (§). Op Borneo noemen de Dajakkers 
de lichtkleurige voorwerpen met bonte vacht, Koewoeng 
maakt met de wijze, waarop zij hunne Tando’ s of reisstoelen dragen, 
eu dien ten gevolge, denzelfden naam op hem toegepast. 
(§) Koebien , beteekent eigenlijk vliegen of een vliegend gedierte. 
In sommige Maleische geschriften vindt men dit woord als adjectivum 
met Tjdtjakh verbonden, waaronder alsdan eene vliogendc hagedis 
(Draco) verstaan wordt; terwijl Tj&tjakh of Tjitjakh, alleen gebruikt, 
een’ kleinen Gecko beteekent, voornamelijk die kleine soorten, wel- 
ke in de huizen leven, waarvan op Java de Hemidaetylusfraenatus, 
Boie, de gemeenste is. — Het woord Kubung, door den Heer Rallies 
als de benaming voor den Galeopithecus van Sumatra opgegeven, 
heb ik nooit van eenen Maleijer gehoord. W aarschijnlijk is hetzelve 
alleen door eene verkeerde opvatting van het woord Koebien, door 
dien Schrijver aldus verbasterd opgctcekcnd geworden. 
13 
t 
