8 
tot de van elkaar verwijderde crislae en de meer dan gewoonlijk smalle neusbeenderen, als overeen- 
stemmend met den Orang-oetan van Sumatra kan worden geacht; maar daar valt tegen in te brengen, 
dat dit individu wel volwassen, doch niet zeer oud is, dewijl alle tanden en kiezen volmaakt behouden, 
en noch hare kroonen, noch de punten of randen in het minste afgeslepen zijn. 
Wij vertrouwen, door dit een en ander genoegzaam bewezen te hebben, dat men naar den tegen- 
woordigen staat onzer kennis, niet meer dan ééne soort van Orang-oetan vermag aan te nemen. De 
uitkomsten voor de wetenschap zouden niet geè'venredigd zijn aan den omslag van den arbeid, indien 
wij al de voorwerpen, op welke onze bewijzen zich gronden, wilden afbeelden en beschrijven. Wij 
zullen ons derhalve alleen bepalen tot het aanvoeren der voornaamste individuele verschillen, welke 
ten opzigte der schedels van den Orang-oetan door ons zijn waargenomen. In de eerste plaats hebben 
wij opgemerkt, dat de lengte van den snuit, in verhouding tot het eigenlijke cramum, dikwerf naar de 
onderscheidene voorwerpen, eenig, ofschoon ook gering verschil oplevert; welke verschillen aan den 
invloed zijn toe te schrijven, dien de ontwikkeling der tandholten op de kaken uitoefent. De onregel- 
matigheid in de grootte en de gedaante der tanden, welke verscheidene individuen vaak opleveren, 
heeft ook eenen verschillenden uitwendigen vorm der beenderen, waarin hunne wortels vervat zijn, ten 
gevolge; en hieruit laat het zich verklaren, waarom de ruimte tusschen de neusholte en de voorste 
snijtanden, nu eens meer, dan eens minder uitgehold of zelfs bol vormig is. — De snijtanden, van welke 
de twee middelste der bovenkaak, juist als bij den mensch, altijd eenigzins grooter zijn, dan de overigen, 
zijn met betrekking tot hunne grootte, onderlinge stelling en gedaante, aan vele afwijkingen onder- 
worpen. Dikwerf bestaat er eene vrij aanzienlijke ruimte tusschen dezelve; somtijds staan zij digt naast 
elkander aangesloten; in één woord, de tanden der Orang-oetans lijden aan dezelfde gebreken, welke 
wij dikwerf in eenen zoo hoogen graad bij den mensch waarnemen. — Wij hebben reeds vroeger gezegd, 
dat de hoektanden der wijfjes meestal kleiner en de middelste snijtanden grooter zijn, dan bij de man- 
netjes; maar ook deze regel gaat niet altijd door, daar eenige wijfjes (*) in dat opzigt slechts weinig of 
niet van het andere geslacht verschillen. De gedaante en grootte der neusholte is niet minder veran- 
derlijk, dan de overige deelen; meestal hart- of peervormig, vertoont de middellijn dezer openin g 
dikwerf bij koppen van gelijke grootte, een onderscheid van eene tot twee lijnen en meer. — Meer nog 
in het oog vallende zijn de verschillen, welke de oogholten in grootte en gedaante opleveren (-J-), zoo 
als uit de volgende maten, genomen op acht oude, alle van zware eristae voorziene mannetjes-schedels 
van Borneo, blijken kan: 
Lengte-as. 
Breedte-as. 
Eengte-as. 
Breedte-as. 
1. 
0,051. 
0,037. 
5. 
0,042. 
0,036. 
2. 
0,047. 
0,036. 
6. 
0,041 
0,035. 
3. 
0,045. 
0,036. 
7. 
0,040. 
0,036. 
4. 
0,043. 
0,034. 
8. 
0,036. 
0,033. 
(*) Het zal overbodig zijn aan te merken , dat er omtrent de geslachtsbepaling van onze Orang-oetans geen twijfel kan 
bestaan, daar wij al onze huiden met de koppen er in, op wijngeest bewaard, naar Europa gebragt hebben. 
(f) Wij moeten nog opmerken, dat de beide oogholten, zelfs bij een en hetzelfde individu, somtijds eenigzins in grootte 
met elkander verschillen. 
