10 
bij anderen houden zij reeds in het midden der oogholten op. Bij het mannetje zonder kwabben, van 
Borneo, zijn de neusbeenderen 0,040 lang en 0,005 breed; bij de Sumatrasche schedels eindelijk zijn zij, 
bij dezelfde lengte, slechts 0,004 breed (*). — De overige individuele afwijkingen, welke de schedels dezer 
dieren aanbieden, zijn van te weinig belang, om aangevoerd te worden; wij maken derhalve slechts 
daarop nog opmerkzaam, dat ook het groote achterhoofdsgat, wat deszelfs gedaante en ligging betreft, 
aan meerdere of mindere veranderingen is onderworpen, en dat dus de ontleedkundigen voor hunne 
ingebeelde soorten, ook daaraan hunne kenmerken ten onregte ontleend hebben. 
Aangaande de uiterlijke kenmerken des Orang-oetans moeten wij in het midden brengen, dat ook 
deze dikwerf individuele afwijkingen op leveren. Wij hebben reeds vroeger aangevoerd, dat de wang- 
kwabben niet altijd bij individuen van gelijke grootte in dezelfde mate zijn ontwikkeld. Aan nog grootere 
afwijkingen is de kleur dezer dieren onderworpen, en deze afwijkingen moeten als geheel toevallig 
worden beschouwd, daar zij bij beide geslachten en in alle leeftijden worden waargenomen. Bij de 
meeste voorwerpen is deze kleur fraai rood-bruin; bij eenigen gaat zij, voornamelijk op de armen, in 
een vurig geel-bruin over; terwijl zich bij anderen de hoofdkleur zoo donker vertoont, dat zij zwart-bruin 
kan genaamd worden. Ten opzigte van den groei der haren merken wij nog aan, dat deze dan eens 
zeer weelderig, dan weder zeer spaarzaam is, zoodat de naakte huid overal doorschijnt. Alzoo zijn ook 
de haren der kruin dikwerf zeer lang en afhangende, somtijds echter kort en eenigzins krullende. Dat 
de kortheid van de rugharen der ouden, door afsehuring bij het liggen veroorzaakt wordt, zal later uit 
onze mededeelingen omtrent de levenswijs dezer dieren blijken. — Het zal onnoodig zijn, hier te her- 
halen, dat de tylii bij den Orang-oetan, even als bij den Chimpansee, geheel en al ontbreken, daar zulks 
reeds lang door onderscheidene schrijvers, en vooral door de onderzoekingen van den Heer Temminck, 
volledig is bewezen. — Een ander, tot heden nog niet volledig beslist punt, is de aanwezigheid of 
het gemis der nagels aan den duim der achterpooten. Het is bekend, dat men het vroeger over deze 
zaak oneens was. Latere waarnemingen toonden, dat bij sommige individuen, zoowel van Borneo als 
van Sumatra, deze nagels aanwezig waren, terwijl zij bij andere ontbraken. De een nu schreef dit 
verschil aan het onderscheid des geslachts toe; de ander, die bij beide geslachten nagels had waarge- 
nomen, geloofde, dat dezelve zich slechts bij de in gevangenschap levende ontwikkelden; terwijl een 
derde in deze afwijking een kenmerk meende gevonden te hebben tot onderscheiding van meer dan eene 
soort van Orang-oetan. Het bleek echter reeds uit de opmerkingen van Brayley, die onder 28 Orang- 
oetans van Borneo, 20 zonder en 8 met deze nagels aantrof, dat de afwezigheid dezer deelen slechts 
als toevallig moet geacht worden. Onze eigene, aan een nog grooter getal voorwerpen gedane waar- 
nemingen, mogen dienen, om deze stelling nog meer te bevestigen, daar wij een tamelijk oud mannetje 
van Borneo hebben medegebragt, dat op den eenen duim van zijnen achterpoot een’ behoorlijk ontwik- 
kelden nagel heeft, terwijl aan den anderen duim niet het minste spoor van nagel te bekennen is. 
(*) De door Owcn (Trans, of the Zool. Soc. I. Tab. 50 en 56) en Heusinger (Vier Abbildungen des Schii- 
dcls von Simia satyrus) bekend gemaakte afbeeldingen van Orang-oetan-schcdels , kunnen ten bewijze strekken van 
hetgene wij aangemerkt hebben nopens de wijzigingen, welke het neusbeen dezer dieren bij verschillende individuen 
ondergaat. 
