197 
enkele landeigenaren aangehouden worden, kunnen ter naauwernood in aanmerking komen. — Op 
Java vooral bestaat het rundvee voor een groot gedeelte uit bastaarden van verschillende vermengingen; 
hetzelfde heeft plaats op Bali, Borneo, Celebes en vele andere, oostwaarts van Java gelegene eilanden, 
welke hun rundvee hoofdzakelijk van daar ontvangen hebben. De stieren hebben meestal geen’ in 
het oog loopenden bult boven de schoft; somwijlen missen zij dien geheel en al. De kleur hunner 
huid is óf roodaehtig óf zwartachtig, met uitzondering van het achterdeel der billen en het onderste 
der pooten, waar de witte kleur steeds heerschende is. De koeijen zijn gewoonlijk óf geelachtig rood, 
óf grijs en, evenmin als de stieren, ooit bont gevlekt. Op Sumatra daarentegen, vooral aan de 
zuid-westkust, in de omstreken van Padang en binnenlands in het voormalige rijk van Menangkabau, 
heeft het rundvee een geheel ander aanzien: het is doorgaans kleiner en korter van lijf, fijner van lede- 
maten en in het geheel sierlijker van gedaante; de stieren hebben zelden een’ eigenlijken bult boven de 
schouders en zijn, bijna zonder uitzondering, even als de koeijen, vaal geel-rood van kleur, behalve aan 
de billen en de benedenhelft der pooten, welke deelen gewoonlijk eenigzins lichter en witachtig zijn. 
In andere kuststreken langs de westzijde van dit eiland, vindt men meer het zuivere Zebu-ras, gelijk 
het in Bengalen te huis is, en welks stieren zich door eenen hoogen bult doen kennen. In de omstreken 
van Padang en binnenlands van daar, wordt het rundvee veel als trekdier voor kar en ploeg gespannen; 
doch meer zuidwaarts, bij Benkoelen en vooral in de Lampongs, gebruikt men tot den arbeid, even 
als op Java, bij voorkeur den buffel. 
Na deze korte inleiding gaan wij over tot de beschrijving van den wilden os der aardstreek, welke 
wij bereisd hebben, en van den buffel, gelijk die aldaar in tammen staat voorkomt. 
I. BOS SONDAICUS. 
PI. XXXV tot XXXIX. 
Alhoewel dit groote, fraaije en belangrijke dier, reeds in het jaar 1818, door den Hoogl. Remwardt 
op Java werd ontdekt, en door hem en ons en andere reizigers onderscheidene huiden en geraamten, 
van beide kunnen, naar Europa zijn overgezonden, is deze wilde rundsoort echter tot heden slechts 
zeer gebrekkig in de wetenschap bekend. Men heeft eigenlijk alleen, als in het voorbijgaan, melding 
van haar gemaakt en haar slechts zeer oppervlakkig geschetst. Geen wonder derhalve, dat zij tot in 
den nieuwsten tijd dikwerf met den wilden os van het vasteland van Indie verwisseld werd. 
De eerste wetenschappelijke vermelding van den wilden os der Sunda-eilandcn, vinden wij bij Pandei 
en d’ Alton, die in de vierde aflevering van hun groot werk over de vergelijkende Osteologie (*), de 
schedels hebben afgebeeld van een’ stier van middelbaren leeftijd en van eene nog jonge koe; en wel 
de eerstgenoemde figuur onder de verkeerde opgave als van een’ tammen Javaansclien os afkomstig, 
en de andere met de hoogst eenvoudige aanduiding van wSchadel emes auf Java befindhchen wilden 
(*) Die Skelete der Wiederkauer, Bonn 1823, Tab. VIII, lig- c en '{. 
Mammalia. 
