ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 
331 
geen overbleef onvoldoende was, om als bosch in stand 
gehouden te kunnen worden. Deze aanzienlijke sterfte was 
niet altijd uitsluitend het gevolg van de schade, door de 
Panolis- rupsen veroorzaakt ; ook andere insecten hebben 
hierbij eene rol gespeeld. Zoo is in het zooeven genoemde 
bosch „Grindhorst” het verschijnen van Panolis ten deele 
voorafgegaan (1917), ten deele begeleid door het in massa 
optreden van Acantholyda erythrocephala L., eene staalblauwe 
dennenbladwesp, die zich anders in den regel in jongere 
bosschen ophoudt. Voorts kwam, tegelijk met de Panolis- 
plaag, de Nonrups, Lymantria monacha L , in grooten getale 
voor, waarbij ik er speciaal werk van maakte, de schade, 
door elk dezer rupsensoorten teweeggebracht, nauwkeurig 
te onderscheiden. Geleek het er eerst op, dat de kans op 
herstel voor de meeste boomen niet uitgesloten was — het 
aantal doode boomen was destijds nog gering — zoo bleek 
het later, dat ook die kans voor een groot deel te niet 
gedaan werd door de aanvallen van keversoorten, waaraan 
de sterk verzwakte boomen gemakkelijk ten offer vielen. 
Terwijl nu van andere zijden het verloop dezer vernie- 
lingen meer in het algemeen nagegaan is, heb ik er 
mij in hoofdzaak toe bepaald, dit op eigen terrein te doen, 
doch dââr dan ook zoo nauwkeurig mogelijk. 
Het bedoelde bosch, „Grindhorst” geheeten, en gelegen 
in de gemeente Putten (Geld.), is 43 H.A. groot. De grove 
dennen, die er op stonden, waren ongeveer 40 jaar oud ; 
echter kwamen nog andere boomsoorten op het terrein 
voor. Deze omstandigheid maakte, dat het een ideaal terrein 
was, om verschillende boschbouwkundige en entomologische 
vraagstukken te bestudeeren. Meerdere soorten van dennen 
[Pinus), fijnsparren [Picea) en zilversparren [Abies), zoomede 
de Douglas-spar ( Pseudotsuga douglasi ), waren er, vooral 
langs de wegen, aangeplant, terwijl ook loofhout in ver- 
schillende soorten aanwezig was. Al deze soorten waren 
echter dusdanig in de minderheid, dat zij allen te zamen 
in aantal misschien 1 °/ 0 van het geboomte uitmaakten, 
tegen 99 °/ 0 grove dennen. Er was dus geen sprake van, 
hier den naam „gemengd bosch”, in de gewone beteekenis 
van die woorden, te kunnen toepassen. De gedurig herhaalde 
