IÖ4 de natuurlyke historie^ 
dewelke men moet befchouwen vóór dat men dezelve vergelykt: de vrye- 
maatfchappy van den menfch, waar van hy, naaft God, alle zyne magt ont- 
leent ; de gedwongen maatfchappy der dieren , altoos vlugtende voor die van 
den menfch , en eindelyk de gedwongen maatfchappy van eenige kleine dier- 
tjes, die, allen in den. zelfden tyd en in dezelfde plaats geboren wordende, ge- 
noodzaakt zyn te fanien te blyven. Een individu, op zig zelven alleen geno- 
men, zo als het eerll: uit de handen der Natuur te voorfchyn komt, is flegts 
een onvrugtbaar wezra,. dat niets vermag, en wiens vernuft zig tot het en- 
keld gebruik zyner zintuigen bepaalt’, de menfch zelf, in den louteren Na- 
tuur-lfaat, ontbloot van kundigheden , en van allen onderftand der maatfchap- 
py,_brengt niets voort, lligt niets; alle maatfchappy integendeel wordt ,-hoe toe* 
vallig , hoe blind , dezelve wezen moge , noodwendig vrugtbaar , mitS' dat zy 
uit wezens van dezelfde natuur beilaa ; door de enkelde noodzaaklykheid van 
malkanderen te zoeken of te vermyden zullen zig daar gemcene beweegin* 
gen formeeren , welker uitllag dikwils een werk zal zyn , ’t welk het voorko- 
men zal hebben van met verftand ontworpen , beleid,, en uitgevoerd te 
worden dus zyn het werk der bijen , die , in eene gegeeven plaats ,. gelyk een 
korf of den ftam van een hollen boom, elk haar celletje maakeiij. het werk 
der vliegen van Cayenne, die niet alleen ook haare cdletjes raaaken , maar 
zelfs de korf,, of zo gy wilt, het vertrek, vervaardigen, waarin die celletjes 
bevat moeten worden , louter werktuigelyke verrigtingen , die geen vernuft, 
geen beraamd ontwerp , geene algemeene bedoeling , onderftellen ; verrigtin- 
gen., die enkel het voortbrengzel zynde van eene natuurlyke noodzaaklyk*^ 
heid, en het onvermydelyk gevolg van gemeene beweegingen («)., altoos op 
dezelfde wyze, in den zelfden, tyd, en op dezelfde plaats, worden uitgevoerd 
door eene menigte, die zig niet uitverkiezing in maatfchappy heeft iaarage- 
yoegd , maar die door de kragt der natuur by malkanderen geplaatft is : het 
is derhalven niet de maatfchappy, het is ’t getal alleen, ’t welk hier. werkt; 
het is eene blinde magt, welke men niet kan vergelyken by het. licht, waar- 
door alle maatfchappyen beftierd worden : ik fpreek niet van dat zuiver licht , 
van die goddclyke llraal, die niet dan den menfch alleen befchynt en leidt; 
de bévers zyn daar gewiflelyk, gelyk. als aUe andere dieren, van beroofd; 
maar omdat hunne maatfchappy niet eene gedwongen vereeniging is, maar in- 
tegendeel met eene foort van verkiezing wordt aangegaan , en ten ininften een 
algemeenen lamenloop gemeene, bedoelingen in hun, die zig in dezelve begee- 
ven, onderflclc,. zo moet men. daar in ten minden een blyk van vernuft er- 
kennen , ’t welk , fchoon in zyn beginzel zeer vcrfchüleiide van het menfche.- 
lyk verhand , egter uitwerkzekn voortbrengc , die overeenkomft genoeg heb- 
ben om dezelve met malkanderen te kunnen vergelyken ,. niet in eene volleo- 
mene en magdge maatfchappy, zodanig als die beftaat onder Volkeren, die 
fints eene reeks van eeuwen als befchaafde Volkeren hebben geleefd, maar in 
de. pas opkomende maatfchappy der Wilden , dewelke, alleen ,. naar billykheid , . 
met die der dieren kau vergeleeken worden* 
(<2] Zie ds ophelderingen en beiv^zen hier van in het IV DesJ van dit Werk, in de Vew 
hajidelmg over de Natuur der Dieren-, 
