VAN DENMENSCH. g 
hun oordeel te verbeteren, en defpoorender eerfte heblykheid uit te wiflchen , eir 
dat zy bygevolg al het overige van hun leven de voorwerpen dubbeld zouden zien. 
Wy kunnen door het zintuig des gezigts geen denkbeeld altoos van de afftanden 
maaken; zonder het gevoel zouden alle de voorwerpen ons toefchynen in onze 
oogen te zyn , omdat de beelden dier voorwerpen daar inderdaad zyrv; en een 
kind, dat nog niets heeft aangeraakt, moet eveneens aangedaan worden, als of 
alle die voorwerpen in hem zelven waren 5 hy ziet dezelve alleenlyk grooter of 
kleiner, naardat zyzync oogen naderen, of zig daar van ververren; een vlieg, 
die zeer naby zyn oog koorat, moet hem een dier van eene vervaarlyke grootte 
toefchynen; een paard of koe, die ver van hem af is, fchynt hem kleiner dan de 
vlieg; dus kan hy door dit zintuig geene kennis van de betreklyke grootte der 
voorwerpen hebben , omdat hy geen denkbeeld heeft van den afftand op welken- 
hy die ziet. Het is niet dan na den afftand. gcmceten te hebben , door de hand 
uit te fteeken , of door zyn lighaara van de eene plaats naar de andere over te bren- 
gea, dat hy dat denkbeeld van den afftand en van.de grootte der voorwerpen kan- 
verkrygen ; voor deze ondervinding of meeting kent hy dien afftand gelieel niet , 
en kan hy de grootte van een voorwerp niet bcoordeeleii dan door die van het 
beeld, ’t welk het in zyn oog formeert. In ditgeval wordthet oordeel van de groot- 
te niet opgemaakt dan uit de opening of wydte van den hoek door de twee uiterfte- 
ftraalen van het bovenfte en van het benedenfte gedeelte van het voorwerp gefor- 
meerd; bygevolg moet hy alles, wat naby is, groot, en alles, wat ver van hem- 
is, klein oordeelen. Maar nadat hy die denkbeelden van afftand (foor het gevoeï 
gekreegen heeft, begint het oordeel van de grootte der voorwerpen, zig te verbe- 
teren, men verlaat zig niet meer op de eerfte gewaarwording , die wy door de oo- 
gen krygen , om die grootte te beoordeelen, men tragt den afftand te kennen, men 
poogt terzelfder tyd het voorwerp door zyne gedaante te herkennen, en men oor- 
deelt vervolgens over deszelfs grootte. 
Het is niet twyffelagtig , of, in een gelid van zoldaaten,. de eerfte, welken ik on- 
derftel zeer digt by ons te zyn, ons veel grooter zoude toefchynen dan de laatfte,. 
zo wy hierover alleenlyk uit het gezigt oordeelden , en zo wy door de gewoonte- 
niet geleerd hadden, om hetzelfde voorwerp, of om gelyke voorwerpen welken 
wy op vcrlchillende afftanden zien , als even groot te OOrdeeleil ; wy WCeten , 
dat de Taatfle zoldaat een zoldaat is, gelyk de eerfte, en hier uit oordeelen wy hem- 
ftraks van dezelfde grootte te zyn , gelyk wy oordeelen zouden , dat. de eerfte- 
fteeds dezelfde grootte behouden zoude , fchoon hy van het een naar het ander ein- 
de van het gelid verplaatft wierdt ; en gelyk wy de gewoonte hebben, om hetzelfde 
voorwerp altoos even groot te oordeelen op alle afftanden , op welken wy deszelfs 
gedaante gemaklyk onderfcheiden kunnen, zo bedriegen wy ons nooit omtrent de- 
ze grootte-, dan wanneer dezelve al te wyd wordt, of ook wanneer de tullchen* 
ruimte van dien afftand niet in de gewoone rigtiug is; want een afftand houdt op 
voor ons gewoon te zyn, zo dikwils dezelve te groot wordt, of zo dikwils wy 
dien , in plaats van horizontaal of op den gezigteinder aan, van om hoog naar oiü 
laag, of van om laag naar om hoog, meeten. De eerfte denkbeelden van vergelv- 
king der grootte tuflehen de voorwerpen hebben wy gekreegen door den afftaiid 
dier voorwerpen met betrekking tot ons en tot malkanderen, ’t zy m:t de h.ind, 
’iz.y met het lighaara,, onder ’t gaan te meeten^ Gelyk nu alle déze procfaeemia- 
