9 
VAN DEN MENSCH. 
het is zeer mogelyk , dat zy in der waarheid gezien hebben het geen zy zeggen ge* 
zien te hebben i want het moet, zo dikwils men over een voorwerp niet kan oor- 
deelen , dan door den hoek , welken het zelve in het oog maakt , noodzaaklyk ge- 
beuren , dat dit onbekend voorwerp geftadig grooter en grooter vvordt , naarmaate 
men daar nader by koome; indien het dan aan den aanfehouwer, die niet kan on- 
derkennen wat hy nu ziet , noch oordeelen op welken afftand hy het ziet , in ’t eerfi: 
heelt gefcheenen de hoogte van eenige voeten te hebben, toen hy op een afftand 
van twintig of dertig Ichreeden was , moet het noodwendig verfcheiden roeden fchy- 
nen, wanneer hy daar maar eenige voeten af zal wezen, het welk hem inderdaad 
moeft verbaazen en vervaaren , tot dat hy eindelyk het voorwerp raake of herkenne; 
want op het eigen oogenblile als hy zal herkennen wat het zy, zal dat voorwerp, ’c 
Welk herareusagtig voorkwam, eensklaps verminderen, en zal hem voorkoomen 
niet meer dan zyne wezendlyke grootte te hebben; maar zo men vliigt, of zo men 
niet durft naderen, is het zeker, dat men geen ander denkbeeld van ditvoonverp 
zal hebben dan dat van het beeld, ’t welk het in ons oog formeerde, en dat men 
wezendlyk eene reusagtige figuur, die door haare grootte^ of gedaante verlchriklyk 
Was, gezien zal hebben. Het vooroordeel van Ipooken is derhalven in de Natuur 
gegrond, en tUe vertooningen hangen , gelyk de Philofophen denken , niCt eenigWk 
van de verbeelding af. 
Wanneer wy geen denkbeeld van den afftand kunnen maaken door de vergely- 
king der tuflehenruimte , die tuffehen ons en de voorwerpen is , tragten wy de ge- 
daante dier voorwerpen te herkennen, om over hunne grootte te oordeelen; maat 
wanneer wy die gedaante kennen , en wy terzelfder tyd verfcheiden gelyke voor- 
waren , en die dezelfde gedaante hebben , zien , oordeelen wy dat die , welke de 
meelt verlichte zyn, naait by ons, en dat integendeel de donkerfte verft van ons 
zyn , en dat oordeel brengt zoratyds zonderlinge dwaalingen en fchynbaarheden 
opvolging van voorwerpen op eene regte lyn gefchikt, gelyk by voor- 
langs eene lange en regte ftraat of graft , van welker afftand of 
nabyheid wy niet kunnen oordeelen dan door het meer of minder licht , ’t welk zy 
ons oog toezenden, gebeurt het dikwils, dat men alle die lantaarnen terregter, in 
plaats van ter linker, zyde ziet. Men kan deze proef ligcelyk neemen wanneer men 
van Verfailles naar Parys koomende zjm oog óp de lantaarns, op eenigen afftand 
by verbeeld van eene hdve myl, veftigt, en men zal de Waarheid van myne ver- 
zekenng ondervinden. Die verandering van plaatfing van de linker naar de regter 
zyde is eene bednegelyke vertooning , en welke voortgebragt wordt door de oor- 
zaak, die wy hebben aangeweezen ; want gelyk de aanfehouwer geen ander ken- 
merk heeft van den afftand , op welken hy zig van die lantaarnen bevindt , dan de 
hoeveelheid lichts , welk hy daar van ontvangt, zo oordeelt hy dat het flikkerendfte 
dier lichten het eerfte is, en dat, daar hy zig naaft by bevindt; zo het nu ge- 
beurt, dat de eerfte lantaarns duifterer zyn, of zo ’er in den regel dier lichten maar 
één zy, dat meer flikkert en leevendiget fchynt dan de andere, zal dit leevendi- 
ger licht den aanfehouwer voorkoomen, als ware dat het eerfte van de ry, en hy 
zal aanftonds oordeelen, dat de andere, die wezendlyk voor het zelve ftaan, daar 
a^er zyn\. Deze fchynbaare verplaatfing nu kan niet gefchieden , of liever kan zi'>' 
niet tekenen , dan door de veriindering van derzelver fchikking, of door eene ver^ 
