XI 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
elke dezer oorzaaken heeft haaren invloed op de uitwerking van het zien , en het 
is alleenlyk door dezelve te waardeeren en te vergelyken, dat men, in alle geval- 
len, den afftand kan bepaalen , waarop men zulk of zulk een voorwerp in liet hy- 
zonder zien kan. VVy kunnen een duidelyk bewys geeven van dien invloed, wel- 
ken de fterkte des lichts op het zien heeft. 
Men weet dat de verrekykers en de mikroskoopen werktuigen zyn van dezelfde 
foort, die beide den hoek vermeerderen, onder welken wy de voorwerpen gewaar 
worden, ’t zy, dat zy inderdaad zeer klein zyn, ’t zy dat zy ons zodanig voor- 
kooraen , ter oorzaalce van hunnen verren afftand ; waarom manken dan de verre- 
kykers zo weinig uitwerking in vergelyking der vergrootglazen , dewyl de langfte 
en befte vcrrekyker het voorwerp nauwelyks duizendmaal vergroot, daar een goed 
inikroskoop het zelve een millioenmaalen , en meer, Ichynt te vergrooten'i Het is 
klaar, dat dit verfchil niet koomt dan van de leevendigheid des lichts, en dat, zo 
men de verre afzynde voorwerpen van een bykoomend licht konde voorzien, ge- 
lyk men de voorwerpen verlicht, welken men voor het mikroskoop wil waarnee- 
men, men dezelve inderdaad oneindig beter zoude zien, fchoon men dezelve on- 
der den zelfden hoek befchoiiwde, en dat de verrekykers het zelfde uitwerkzel 
zouden hebben op de verre af zynde voorwerpen , als de mikroskoopen op de 
'kleine voorwerpen hebben. Matir het is hier de plaats niet om ray uit te brei- 
den over de nuttige en gebruikelyke gevolgen, welke men uit deze aanmerking 
trekken kan. 
Het bereik des gezigts, of de afftand waarop men het zelfde voorwerp zien kan, 
is vry zeldzaam het zelfde voor yder oog; daar zyn weinige lieden, welker beide 
oogen even fterk zyn. Wanneer deze ongelykheid van fterkte tot een zekeren trap 
klimt, bedient men zig llegts van één oog, dat is te zeggen, van dat, daar men 
beft mede ziet; het is deze ongelykheid in de dragt of het bereik des gozigts, ’t 
welk men in de oogen heeft , waardoor het Icheel zien wordt voortgebragt ; gelyk 
ik getoond heb in myne Verhandeling y?/r lefarabhme, die in de Gedenkfchriften 
van de Akademieder Weetenfchappcnvan’t jaar 1743 te vinden is. Wanneer de bei- 
de oogen van eenegelyke fterkte zyn, en men het zelfde voorwerp met de twee 
oogen hefchoinvt, fchynt het, dat men het zelve eens zo goed dan met één oog 
moeftzien; ondertuflchen blykt de gewaarwording, die uit deze twee foorten van 
zien fpruit, dezelfde te zyn, daar is geen merkbaar verfchil tulfchen de aandoenin- 
gen door de eene en andere wyze van zien voortgebragt, en men heeft, na daar- 
over proeven genoomen te hebben, bevonden, dat men met twee oogen , beiden 
fterk, beter zag dan met ée'n , maar dat het verfchil flegts een dertiende gedeelte haa- 
ien konde zodat men met twee oogen het voorwerp ziet, als of het van der- 
tien gelyke lichten befcheenen wierdc, daar wy het zelfde voorwerp met één oop- 
alleenlyk zien, als of het maar van twaalf lichten befcheenen vvierdt. Waarom vindt 
men hier zo weinig vermeerdering? Waarom ziet men niet eens zogoed met twee 
oogen dan met één? Hoe kan het wezen, dat die oorzaak, welke dubbeldis, eeo 
enkeld of byna enkeld, uitwerkzel voortbrenge? Ik heb gedagt dat men een ant- 
woord op deze vraag konde geeven, met de aandoening te beTchoavven als eene 
(a) Zie de Verhandelitië van dso Et. JuwM, waar van de tyiel is, EJJa'j m diJliaS- mi 
