V A N D E N M E N S C H. ij 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
VAN DEN M E N S C H. 
Hot -zintuig van bet Gehoor. 
elyk het zintuig des gehoors dit gemeen heeft met dat des gezigts, dat het 
■^1 G |1 ons de gewaarwording geeft van verre af zynde zaaken, zo is het aan gelyke 
It dwaalingen onderhevig, en het moet ons bedriegen, zo dik wils wy de ' 
denkbeelden, die het ons geeft, door het gezigt niet verbeteren kunnen. 
Op dezelfde wyze als het zintuig des gezigts ons geen denkbeeld geeft van den af- 
.ftand der voorwerpen, zo geeft het zintuig des gehoors ons geen denkbeeld van 
den af Hand der lighaamen, die het geluid vóórtbrengen; ccn groot geraas, dat 
zeer verre af is, en een klein geraas, dat zeernaby is, brengen dezelfde gewaar- 
wording voort , en zo men den afftand door de andere zintuigen niet bepaald heeft, 
weet men niet of het _geen men gehoord heeft inderdaad een groot of een klein ge- 
laas geweefl; zy. . _ 
Zo dikwils men derhalven een onbekend geluid hoort kan men uit dit geluid 
niet oordeelen over den aflland, even weinig als over de hoeveelheid van de wer- 
king des lighaams , die het zelve voortbrengt ; maar zodra wy dit geluid tot ee- 
ne blekende eenheid kunnen brengen, dat is te zeggen, zodra wy kunnen weeten, 
dat dit geluid van zulk of zulk cene foort zy, kunnen wy een oordeel vellen, niet 
flegts over den afftand , ten naaften by , maar ook over de hoeveelheid van wer- 
king; by voorbeeld zo men een kanon hoort los gaan, of het geluid van eene klok 
hoort , gelyk deze uitwetkzels geluiden zyn , welken men kan vergelyken met an- 
dere geluiden, van dezelfde foort, die men eertyds gehoord heeft, kan men 
den affland van dat gefchut of van die klok, en dus ook derzelvsr grootte, dat is 
te zeggen de hoeveelheid van werking, ruwelyk beoordcelen. 
Tder lighaam, dat een ander fchokt, brengt een geluid voort, maar dat geluid 
is enkeld in de ligliaamen , die niet veerkragtig zyn , daar het vermenigvuldigd wordt 
in die, welke veerkragt hebben. Wanneer men op een klok, of fchel, of de kelk 
van een ftaand horologie, flaat, brengt een enkelde flag ftraks een geluid voort, ’t 
welk vervolgens vermeerderd wordt door de golvingen van het klinkend lighaam, 
en ’t welk zig inderdaad zo dikwils vermenigvuldigt als ’er flingeringen in het klin. 
kend lighaam gefchieden. Wy zouden deze geluiden dan niet als enkelde maar 
als faamgeftelde moeten oordeelen , 20 wy door dci gewoonte niet geleerd hadden , 
dat één flag niet meer dan één geluid voortbrengt. Ik moet hierby iets aanroeren , 
dat my voor drie jaaren gebeurd is : ik lag halfllaapende te bed , niyn kamer horo- 
iogie lloeg, en ik telde vyf uuren, dat is te zeggen, ik hoorde onderfclieidenlyk 
yyf flagen van den hamer’ op de klok öf kelk; ik ftond aanftonds op, en met de 
Hl. Deel. G 
