30 . D E NAT U U E. L Y K E H l S T 0 R ’I E"* 
clan die van het geluid door het tweede voortgebragt. Van alle deze niogelyke ver- 
gelykingen nu, van getal tot getal zyn die, welke wy gemaklyklldoen,- dé zulke, 
die wy met één tot twee, niet één tot drie, metéén tot vief, enz., maalceu, en van - 
alle betrekkingen, tulTchcn het enkeld en dubbeld vervat,' zyn de geéne, welke wy' 
het ligtft bemerken, die van twee tegen één, van drie regen twee, van vier tegen ’ 
drie, enz; dus kunnen wy, de geluiden. beoordeelende, niet miffen te vinden, dat 
de oktaaf de klank is, welke beft met de eetfte overeenftemt, en dat, het geen 
vervolgens beft overecnkoomt;^ de quint en de quart is; omdat deze toonen die 
evenredigheid inderdaad hebben; want laat ons onderftellen, dat^de beenagtige • 
deeltjes van het binnenft der ooren de harde , en voor trillingen onvatbaare , lighaa- ■ 
men zyn; die de Hagen door deze gelyke mafla’s gegeeven, ontvangen, dan zul- 
len wy veel beter tot eene zekere eenheid van geluid, door eene dier niaffa’S voort- '> 
gebragt, alle de andere geluiden kunnen brengen, die door raafia’s voortgebragt' 
worden, welker betrekkingen tot de eerfte niaflk zullen zyn als i tot a, of a tot' 
3, of 3 tot 4*, omdat dit inderdaad de betrekkingen zyn, welke de ziel het ge- 
maklykft gewaar wordt. Het geluid dan als eene gewaarwording befchouwepde 
kan men reden geeven van het vermaak , ’t welk de welluidende of harmonieulè'’ 
klanken veroorzaaken. Dat vermaak beftaat in de evenredigheid, dié de grond-' 
klank met de andere klanken heeft ; zo die andere klanken de grond-of fundamen- 
teele, klank nauwkeurig en by groote gedeeltens afmeeten, zullen zy altoos harmo- 
nieus en aangenaam blyvcn; zo zy daarentegen onmeetbaar, offle^ts by kleine ge- • 
deeltens meetbaar, zyn, zullen zy diskordant en onaangenaam zyn. 
Men zoude my kunnen zeggen, „ dat men niet al te wel begrypt, Iioe een 
evenredigheid vermaak konne geeven, en dat men niet ziet, waarom zulk eene* 
„ betrekking, omdat zy nauwkeurig is, aangenaamer zy dan eene andere, welke 
,, niet nauwkeurig kan gemeeten worden”. Ik zal antwoorden , dat de oorzaak 
van het vermaak evenwel in deze juiftheid van evenredigheid beftaat, naardien, zo 
dikwils onze zintuigen op deze wyze getroffen worden , daar een aangenaam ge- 
voel uit voortkoomt , daar zy integendeel door de onevenredigheid altoos op eene 
onaangenaaine wyze worden aangedaan. Men herinnere zig wat wy gezegd heb- 
ben van dien blindgeboren, waar aan de Hr. CHESELOEN het gezigt wedergaf met 
hem de kataraktte ligten, de voorwerpen, die hem de aangenaarafte waren toen hy‘ 
begon te zien, waren de regelmaatige en effene gedaanten; de puntige en onregel- 
maafige lighaamen waren onaangenaaine voorwerpen voor hem; daar is dan geen' 
twyffel aan , of het denkbeeld van fchoonheid en het gevoel van vermaak, ’t welk > 
ons door de oogen aankoorat, wordt uit de evenredigheid en regelmaadgheid ge- 
boren. Het is met het zintuig des ge voels eveneens; de gelyke, ronde, eneenpaa- 
rige gedaanten geeven meer vermaak aan het gevoel, dan de hoeken, de punten, 
en de ongelykhcden van rouwe lighaamen ; het vermaak des gevoels heeft dan, zo 
wel als dat des gezigts, de evenredigheid der lighaamen en der voorwerpen ten^ 
oorzaake; waarom zoude het vermaak der ooren niet insgelyks van deevenredig- 
heid der klanken koonien? 
Het geluid heeft, even als het licht, niet flegts de eigenfehap van zig verre 
voort te planten, maar ook die van zig te rug te laaten ftuiten. De wetten van 
deze te rug buiging des geluids zyn in der waarheid zo bekend niet als die van het* 
jicht, men weet alleenlyk , dat het te rug gekaatft wordt op het ontmoeten van har-< 
