25 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
DE NATUÜRDYKE HISTORIE 
VAN DEN MENSCH. 
De zintuigen in V algemeen. 
er dierlyk lighaam beftaat uit verfcheidene doffen van verfchillenden aart, 
® 0 waar van de eene , gelyk de beenderen, het vet, het bloed, de lyra- 
pha, enz., ongevoelig zyn, en waar van de andere, gelyk de vlie- 
zen, en de zenuwen, werkzaame doffen fchynen, daar de beweeging 
van alle de deelen, en de werking van alle de ledemaaten, van afhangen. De ze- 
nuwen inzonderheid zyn het onmiddelyk organum des gevoels, ’t welk verlcheiden 
wordt, en van natuur, om zo te fpreeken, verandert volgens derzelver verlchillen- 
defchikking; zo dat zy volgens haare gefteldheid, pUatQng, en hoedanigheid, 
verlchillende foorten van gevoel aan de ziel overbrengen , welken men onderlchei- 
den heeft met den naam van gewaarwordingen, die inderdaad niets gemeens met 
malkanderen fchynen te hebben. Indien men egter in aanmerking neemt, dat alle 
deze zintuigen een gemeen onderwerp hebben , en dat zy alle niet zyn dan vliesag- 
tige deelen, verfchillend gefchikc en geplaatfb, dat de zenuwen het algemeen orga~ 
tium des gevoels zyn , dat gecne andere ftof in het dierlyk lighaam die eigenfchap 
heeft om gevoel voort te brengen , zal men geneigd zyn om te denken , dat de 
zintuigen allen een gemeen beginzel hebben, en dat zy niets zynde dan verlchillen- 
de gedaanten van dezelfde zelfsftandigheid, in één woord , niets anders zynde dan 
zenuwen, verlchillend geordonneerd en gelcliikt,de gewaarwordingen, welke daar 
uit geboren worden , in den grond ook zo verlchillende niet zyn als zy fchynen. 
Het oog moet belchouwd worden als eene uiclpanning van de gezigc-zenuw, of 
liever het oog zelf is niet dan hel opengaan of de uitfpreiding van een bundel 
zenuwen, die meer dan eenige andere zenuw van buiten blootgefteld zynde, ook het 
leevendigfte en fynfte gevoel heeft. Zy moet derhalven gefchud worden door de 
kleinfte deeltjes der fto.ffe, gelyk als die des lichts, en zy zal ons bygevolg eene 
gewaarwording geeven van alle de verft afzynde zelfsftandigheden , mits dat de- 
zelve in ftaat zyn om die kleine deeltjes ftof voort te brengen of te rug te kaatfen. 
Het oor, ’t welk zulk een uitwendig werktuig niet is als het oog, en waar in zulk 
eene groote uitfpreiding van zenuwen geen plaats heeft , zal denzelfden trap van 
gevoeligheid niet hebben , en zal niet kunnen aangedaan worden door zulke kleine 
deelen van ftoffe als die van bet licht, maar het zal getroffen worden door grovere 
deelen, gelyk die zyn, welke het geluid formeeren, en het zal ons ook eene ge- 
waarwording van de verre afzynde dingen geeven, welke deze deeltjes der ftof in 
beweeging kunnen brengen. Gelyk zy veel grover zyn dan die des lichts, en min- 
dere fnelheid hebben, zo zullen zy zig niet dan tot kleine afftanden kunnen uitftrek- 
ken, cn bygevolg zal het oor ons alleenlyk gewaarwording geeven van dingen, die 
