VAN DEN MENSCH. 
minder verre af zyn dan die waar van het oog ons de gewaarwording geeft. Het 
vlies, *t welk de zetel is van den reuk, nog minder van zenuwen voorzien zynde 
dan dat, het welk de zetel is van het gehoor, zal ons geene gewaarwording gee- 
ven dan van ftof-deelen, die nog grover en minder ver af zyn , gelyk de reukdeelen 
der lighaamen, welke waarfchynlyk die van de ejjentuele olie zyn, die daar vanuh- 
waaffemt, enbovendryft,ora zo te fpreeken, in delugt, gelyk de ligtere lighaa- 
men op het water dryven 5 en gelyk de zenuwen in nog mindere hoeveelheid en 
ineer verdeeld zyn op het verhemelte en op de tong, zo zyn de riekende deeltjes 
niet llerk genoeg om dit zintuig te fchudden, daar worden olyagtige of zoutagti- 
ge deeltjes vereifcht, die zig van andere lighaamen losmaaken , en zig op de tong 
bepaalen, om eene gewaarwording voort te brengen, welke men den toaak noemt, 
en die hier in voornaamlyk van den reuk verlchilt, dat dit laatfte zintuig ons de 
gewaarwordingen der dingen op een zekeren afftand geeft, en dat de finaak ons 
dezelve niet dan door een foort van gevoel kan geeven , het welk door middel van 
het fmelten van zekere deeltjes der ftofife gelyk als de zouten , de oliën , enz. , 
wordt uitgewerkt. Eindelyk, gelyk de zenuwen zo veel verdeeld zyn als mo- 
gelyk is door het geheele vel, en dus veel yler in het zelve veripreid, zo zullen 
de declucs, die zo klein zyn als die, welke het licht, of de geluiden, of de reu- 
ken, of de linaalten , forir.eeren , dezelve daar niet kunnen fchudden, of op eene 
gevoelige vvyze aandoen, en daar zullen zeer grove flofdeelen vereifcht worden 
om daar aandoening in te maalcen ; dus geeft het zintuig des gevoels ons geene ge- 
waarwording van verre afzynde dingen, maar enkel van die welken wy onmiddefyk 
aanraaken. 
Het koomt ray dan voor, dat het verfchil, ’t welk tuiïchenonze zintuigen plaats 
heeft, alleeulyk komt van de meer of min uitwendige plaatfing der zenuwen, en 
van derzelver meerdete of mindere hoeveelheid in de verfchillende deden, daar de 
werktuigen uit bellaan; het is om deze reden, dat eene zenuw door een flag ge- 
troffen, of door eene wond ontbloot , ons dikwils de gewaarwording geeft van het 
licht, zonder dat het oog daar eenig deel in heeft, gelyk men, om die zelfde oor- 
zaak, ook dikwils ruiflehingen en gewaarwordingen van geluiden heeft, fchoonhet 
oor door geene uitwendige klanken getroffen wordt. 
Wanneer de kleine deeltjes der lichtende of klinkende ftoffe in zeer groote hoe- 
veelheid vereenigd zyn , formeeren zy eene foort van vaft lighaam , ’t Welk verfcheideii 
foorten van gewaarwordingen voortbrengt, dewelke geene betrekking metdeeerfte 
fchynen te hebben, want zo dikwils de deeltjes, daar het licht uit beftaat, in al te 
groote hoeveellieid zyn , treffen zy niet flegts de oogen , maar ook alle de zenuw- 
agiige deelen van het vel, en zy brengen in het oog de gewaarwording des lichts, 
en in het overige des lighaams de gewaarwording der warmte, voort, dat een foort 
van gevoel is verfchillende van het eerfte, fchoon door dezelfde oorzaak voortge- 
bragt. De warmte is derhalven niets anders dan het gevoel des lichts, ’t welk werkt 
als een vaft lighaam of als eene maffi van ftof , die in beweeging is. Men bemerkt 
de werking dezer mafla in beweeging blykbaar, wanneer men ïigte ftoffen in het 
brandpunt van een goeden brandfpiegel plaatft ; de weiking van het vereenigd licht 
deelt dezelve, voor dat zy haar heet maakt, eene beweeging mede, die haar 
voortftoot en verplaatft ; de warmte w^kt derhalven, gelyk de vafte lighaamen op 
