de natuurlyle historie 
4 
Aardbol voortgebragt. De doordringende kragten , daar die groote lighaa- 
jnen mede bezield zyn, waardoor zy van verre en wederkeerig op malkande- 
ren werken, bezielen ook ydere apomus, yder ondeelbaar deeltje der ftoffe; 
en deze wederkeerige neiging van alle de deelen op malkander is de eerfte 
band der wezens , het beginzel van den famenhimg der dingen , en het fteun- 
zel van de harmonie, de volmaakt overeenkomftige werking en wederwerking 
van ’t Heelal. De groote famcnvoegingen hebben alle de kleine betrekkin- 
gen en overeenkomften voorgebragt; zodra de beweging der Aarde om haa- 
ren as de perken der duurzaamheid in dagen en nagten verdeelde, hadden al- 
le levende wezens, die de aarde bewoonen, hunnen tyd van licht en hunnen 
tyd van duillernis , hunnen tyd van waaken en hunnen tyd van flaapen. Een 
groot gedeelte van de dierlyke huishouding , die van de werking der zin- 
tuigen , en van de beweging der ledemaaten , is betreklyk tot deze eerfte 
iamenvoeging. Zouden ’er zintuigen zyn, geopend voor het licht, in eene 
wereld , waarin eene eeuwigduurende nagt heerfchte ? 
De helling van den as der aarde brengt in haare jaarlykfche beweging 
rondom de zon duurzaame beurtwiflelingen van hitte en koude voort , welke 
wy faifoenen of jaargetyden noemen; alle groeijende wezens hebben ook in ’t 
geheel of gedeeltelyk hun faifoen van leven en hun faifoen des doods. Het 
afvallen der bladen en der vrugt en het verdorren van de groente, de dood 
der infekten hangen geheel van deze tweede famenvoeging af ; In de kli- 
maaten , waarin dezelve geen plaats heeft , wordt het leven der gewaflen 
nooit opgefchort of afgebroken; yder infekt leeft zynen tyd uit, en wy zien 
onder de linie , alwaar de vier faifoenen flegts één faifoen maaken , het aard- 
ryk ftceds met het zelfde bloemtapyt verfierd , de boomen altyd groen , en 
de Natuur altyd in haare lente. 
De byzondere gefteldheid der dieren en der planten is betreklyk tot de al- 
gemeene maatiging van den aardbol, dat is te zeggen tot den afftand waar 
op zy zig van de zon bevindt. Op een grooteren afftand zouden onze . die- 
ren , onze planten , niet kunnen leeven noch groeijen ; het water , het vrucht- 
maakend fap , het bloed , alkandere vogten , zouden hunne vloeibaarheid ver- 
liezen. Op een minderen afftand van de zon zouden zy in dampen wegvlie- 
gen , en ophouden water , vrugtmaakend fap , en andere vogten te zyn ; het 
ys en het yum- zyn de elementen des doods, de geraaatigde warmte is het 
eerfte beginzei ^v^ns. 
De levendige klompjes in anc oc bewerktuigde lighaamen veripreid,zyn 
en ten opzigte van de werking , en ten opzigte van het getal, gelyk met de 
klompjes van het licht , die alle ftoffen treffen , en dezelve met hunne warm- 
te doordringen. Overal waar de zonneftraalen de aarde verwarmen kunnen, 
verlevendigt zig haare oppervlakte, bedekt zig met groente, en bevolkt 
zig met dieren; hetys zelf, zodra het water fmelt, fchynt bevrugt te wor- 
den. Dit element is vrugtbaarer dan het aardryk; het ontvangt met de 
warmte de beweging en het leven; de zee brengt in yder jaargetyde meer 
dieren voort dan de aarde voedt ; zy brengt minder planten voort , en alle 
die dieren, die op de oppervlakte der wateren zwemmen, of die derzelver 
