DE NATUUR, TWEEDE BESCHOUWING. Sf 
de helft ligter zyn dan eene andere, welker klompjes eene teerlingfche ge- 
daante hebben , omdat de eerfte , malkanderen niet dan in pxmten kunnende 
aanraaken, gelyke tusfchenruimten overlaten met de ruimten, welke zy ver- 
vullen , terwyl de onderftelde teerlingfche deelen zig alle kunnen vereenigen , 
Zonder de minfte tusfchenruimten over te laten , en bygevolg eene ftoffe maa- 
ken, dieeenszo zwaar is als de eerfte. En, fchoon de faguuren hier, in 
het oneindige, verfchillen kunnen , blykt het egter, dat ’er zo veele ver- 
fchillende figuuren van deeltjes niet zyn , als de geest zou kunnen bevatten ; 
want daar zyn grenzen van zwaarte en ligtheid ; het goud en de 
lugt zyn de twee uiterften van alle digtheden; alle figuuren derhalven, die 
de Natuur toegelaaten of gebezigd heeft, zyn tusfchenjdeze twee termen be- 
vat, en alle die, welke zwaarer of ligter zelfftandigheden zouden hebben 
kunnen voortbrengen, zyn verworpen. 
Voor het overige, als ik fpreek van figuuren door de Natuur gebruikt, 
verftaa ik daardoor niet, dat dezelve noodzaaklyk gelyk moeten zyn, noch 
^Ifs nauwkeurig gelyk zyn aan de landmeetkundige figuuren , die in ons ver- 
ftand beftaan ; het is door onderftelling , dat wy dezelve regelmaatig , en 
door aftrekking, dat wy haar enkelvoudig maaken. Daar zyn misfchien ge<> 
ne volmaakte teerlingen noch volmaakte klooten in het HecJal j maar gelyk 
niets zonder gedaante beftaat, en naar de verfchcideniieid der zelfftandig- 
neden de figuuren van dereeiver cicrmcnteii vcrfchillen , ZO zyn ’er noodwen- 
dig die naby defpheer, of de teerling, of van alle andere regelmaatige figuu- 
ren , welke wy uitgedagt hebben , komen moeten. Het nauwkeurige , het 
volftrekte , het afgetrokkene , dat zig zo dikwils aan onzen geest vertoont , 
kan in het wezendlyk beftaande niet gevonden worden.; omdat alles daar be- 
ireklyk is, alles door fchaduwingen en langzaame overgangen gefchiedt, en 
alles zig door ongevoelige nadering vereenigt. Op dezelfde w}'ze, wanneer 
ik van eene zelfftandigheid fpreek , die geheel vol zoude zyn , omdat zy uit 
teerlingfche deelen zou beftaan , en van eene andere zelfftandigheid , die 
flegts half vol zoude zyn , omdat alle derzelver deelen eene klootronde figuur 
zouden hebben, zo zeg ik dit alleenlyk by vergelyking, en ik beweer niet, 
dat die zelfftandigheden inderdaad beftaan ; want men ziet by ondervinding 
doorfchynende lighaamen , gelyk glas, ’t welk niet nalaat, digt en zwaar te 
zyn, un waarin eer de hoeveeUicid der ftoffe zeer klein is, in vergelyking 
van de grootte der tiisfchenruimte, en men kan bcwyzcn , dat het goud , het 
welk de digtfte ftoffe is, veel meer ydel dan vol bevat. 
De befchouwing van de kragten der Natuur , is het voorwerp der redely- 
ke of verftandclyke werktuigkunde ; die der gevoelige werkcuigkimde is niet 
dan de vereeniging onzer byzondere kragten, en bepaalt zig tot de kunst 
van werktuigen te maaken ;pie kunst is in alle tyden beoefend geworden uit 
hoofde van noodzaaklykheid en met inzigt van gemak; De ouden hebben, 
even als wy , daarin lutgemunt , maar de verftandeiyke werktuigkunde is eene 
wetenfehap , in onze dagen , om zo te fpreken , geboren. Alle de Ihiilofo- 
phen , van Aristoteles tot Descartes , hebben over de Natuur der bewe- 
ging gelyk als het volk geredeneerd ; zy hebben eenftemming het uitwerk- 
XII. DeiU B 
