VAN DEN ELAND EN HET RENDIER. 
89 
doorloopt en vaftgemaakt wordt aan een gat, dat voor in deflede is. De 
Laplander heeft geen anderen teugel , dan een enkel koord , aan den wor- 
tel der hoornen van het dier vaftgemaakt , welk koord Jiy op verfchillende 
wyzen op den rug van het zelve werpt , dan eens aan de regter dan aan dc 
linker zyde, naar derigting, welke hy het in zynen Joop bedoelt te doen 
lieemen. Op deze wyze kan hy vier of vyf mylen in een uur met zyn ren- 
dier afleggen. Maar naar raaate deze manier van reizen vaardig is , zo is 
zy ook ongemaklyk ; men moet daar aan gewend zyn en geduurig werk.n om 
zyne fledc rcgt te houden , en het ombuitelen voor te koomen. 
De rendieren hebben, wat het ukerlyke aangaat, veele zaaken gemeen 
met de herten, en het raaakzel der inwendige deelen, is, om zo te fpree- 
ken , hetzelfde : uit deze overeenkomst van natuur , fpruiten gelykfoortige 
gebruiken, en gclyke uitwerkzels. Het rendier laat alle jaar zyne hoornen 
vallen, gelyk het hert, en wordt even als het zelve op den bepaalden tyd 
van ’t jaar zeer vet ; hy wordt op den zelfden tyd togtig , dat is te zeggen 
tegen het einde van feptember: de wyfjes in de eene en andere foort draa- 
gen agt maanden, en brengen maar édn jong voort; de mannetjes hebben 
insgelvks een zeer lelyken reuk-geduurende den bronftyd, cn onder de 
ies vindt men ’ereenige, dieniet voortteelen, gelyk dit weder by de hin- 
den plaats heeft (*)- De jonge rendieren Jiebben ook , gelyk de rliekalven , 
in de eerfte jaaren , het hair van eene verfcheidene kleur ; het is eerfl: ros 
met een mengzel van geel, en wordt met den ouderdom byna zwart bruin 
(c). Yder jong volgt zyne moeder geduurende twee of drie jaaren , en ’t is 
niet dan na het einde van vier jaar , dat deze dieren hunnen volkomen 
groei krygen , het is ook op dien ouderdom , dat men hen begint te oeffe- 
nen , en tot den arbeid te gewennen. Om hen onderwerpelyker te maaken 
berooft men hen vooraf van de zaadballen , cn ’t is met de tanden , dat de 
Lappen deze bewerking uitvoeren. De ongefneden mannetjes zyn fier en 
a1 te moeijelyk om te behandelen: men bedient zig derhalven niet dan van 
de gefnedenen, waar onder men de levendigfte cn vaardigfle verkiefl: om 
voor de fleeden te loopen, en de zwaarfle om den voorraad en de nood- 
wendigheden met langzaamer tred te fleepen. Men houdt fiegts één man- 
nede om vyf of zes wyfjes te dekken , en ’t is op den ouderdom van een 
iaar dat de ontmanning gefchieclc; zyzyn, even als de herten, in het on- 
iun&S iaargetyde aan wormen onderhevig ; daar teelen ’er op ’t einde van 
den winter , zulk eene menigte onder hun vel , dat het zelve dan als een 
zeef doorboord is; die wormgaten fluiten zig des zomers weer toe, en ’t is 
ook niet dan in den herfst dat men de rendieren doodt, om ’er de vagt of 
de huid van te bekomen. 
O') Vide Rangifer. Anatonu Bartb. M. 1671. No. CKXXV. 
ho Van honderd wyfjes zyn ’er geen tien , die niet draagen , en die ter oorzaak liaarer 
onvrugtbaarheid Raones geheeten worden. Deze hebben een zeer fappig en gevoed vleefch 
tegen "den herfst, als of zy voordagtelyk gemest waren, Scieeffer pag. 304. 
‘’xJI Deel M 
