de NATUURLYKE historie 
De troepen van deze fooit van dieren vorderen veel zorg ; de rendieren 
zyn onderworpen om af tedwaalen, en herneemen gaarne hunne natuurlyke 
vryheid; men moet hen van naby volgen., en ’er geduurig op paffen. Men 
kan hen niet laaten weiden dan in opene plaatfen , en zodra de troep wat 
talryk is, heeft men verfcheiden perfoonen no'odig om haar te bewaaren, te 
rug te houden, te doen wederkoomen , en zulkeil-na te loopen die zig te 
veel verwyderen. Zy zyn alle geteekend om hen te herkennen , want het 
gebeurt dikwils , of dat zy in de boffchen afdwaalen , of dat zy tot eena 
andere troep overloopen ; met één woord, de Laplanders zyn geftadig met 
deze zorgen bezig, de rendieren maaken allen hunnen rylcdom uit, en zy 
weeten ’er alle voordeelen, of liever noodwendigheden, des levens van te 
trekken. Zy kleeden zig van t hoofd tot de voeten in deze vagten , die 
ondoordringbaar zyn voor de koude en het water , dit is hun algemeen win- 
tergewaad. Des zomers gebraiken zy het vel, daar het hair uitgevallen is; 
zy Veeten dit hair ook te fpinnen , zy flaan of vlegten , het om de zenu- 
wen , welken' zy uit het lighaam van het dier bekoomen , en die hen voor 
touw en garen dienen. Zy eeten het vleefch dezer dieren, drinken de melk, 
en maaken ’er zeer vette kaazen van. Deze melk , gezuiverd en geflagen , 
geeft , in plaats van boter , eene foort van talk of fineer. Deze byzonder- 
iieid , zo wel als de grootte uitgeftrektheid der hoornen van dit dier , en het 
overvloedig vet, daar het in den bronstyd mede beladen is, zyn zo veele 
kenteekenen dat het overmaatig gevoed is en te veel fappen heeft opge- 
daan; en ’t geen nog nader_ bewyll , dat deze overmaat van voedzel ten 
uiterffen groot is, of ten minften grooter dan in eenige andere foort van 
dieren, is , dat het rendier het eenigft is, waar van het \\7fje zo wel hoor- 
nen heeft ds het mannetje, en het eeniglle dier welks hoornen , in weerwil 
van de ontmanning , afvallen en zig vernieuwen (d) , want onder de her- 
ten , de damherten , en de rhebokken , die deze bewerking ondergaan heb- 
ben , blyft de kop van het dier fteeds in denzelfden ftaat , waarin het op ’t 
(( T ) Uterque fexus cornutus efl,.., Caftratus quatannis cornua deponit. Linnjeüs Syfl. 
•nat. Ed. X. pag. 67. Nota. Het is op dit gezag van Linniciis alleen, dat wy dit ter nederftel- 
len" wa^" aan >vy niet willen twyffelen, omdat liy in Noorwegen gereisd hebbende, en in 
Zweden woonendc, goede onderrigting heeft kunnen krygen, wegens alles, wat het rendier 
■betreft. Ik erken evenwel , dat deze uitzondering vreemd moet fehynen , omdat in alle andere 
dieren van deze foort het fnydcn , de afvalling en vernieuwing der hoonien belet , en omdat 
men daarenboven den Ilr. Linnxus een tegenllrydig en Heilig getuigenis kan tegenftellen. Caf- 
tratis rangiferis Lappones utuntur. Cortma cafiratorum non decidunt , cum hirfuta funt 
femper pifis hixuriant. Hulden Ratjgtfer. Jenx 1697. Maar de Hr. Hulden hadt miffchien 
geene andere reden, dan de overeenkomft, om dit Huk te verzekeren; en het gezag van een. 
bekwaam Natuut befchouvver , gelyk de Hr. Linnxus, geldt alleen meer dan het getuigenis van 
verfcheiden lieden, die de zaaken flegts gebrekkig zien. Het is zeer zeker, dat het wyfje zo 
wel hoornen heelt als t mannetje : deze uitzondering onderfteunt de eerfte; het gebruik, ’c 
welk de Lappen hebben van de rendieren de zaadballen niet af te ihyden , maar alleenlyk on- 
bekwaam te maaken , door de vaten , die daar in loopen met de tanden te dntitken , faegunfligt 
nochmaals de opgave van Linnxus, want de werking der zaadballen, die noodig fchynt voor 
’t voortbrengen der hoornen , wordt hier niet geheel verdelgd, zy wordt alleenlyk verzwakt, 
en kan zig wel oeffenen 111 het verminkte of gedrukte mannetje, dewyl zy zelfs in de w^jes 
haare uitwerking heett. 
