fi DE NATUÜRLYKE HISTORIE, 
dit alles in aanmerking neemt, zoude men byna geneigd zyn om te denken, dat 
jhet fchaap, reeds van den eerften beginne af, aan de zorg en bewaaring van den 
■menlch is toevenrouvvd, dathetzyne befcherming noodig heeft gehad om te be- 
ftaan, en zyn toeverzigt om teyermenigvaldigen, naardien men inderdaad geene 
wilde ichaapen in de woeflynen vindt ; naardien in alle de plaatièn , alwaar de menlch 
het bevel niet voert, de leeuw, de tyger, de wolf, door hunne fterkte en wreed- 
heid heerfchen ^ naardien deze verfclieurende en vernielende dieren langer tyd leeven, 
>,en veel meer vermenigvuldigen dan het fchaap; en naardien eindelyk de talryke troe- 
pen van deze foort, welke wy door onze zorgen en bewaaring zo fterk vermenig- 
vuldigd hebben, zo wy haar in de velden aan zig zei ven overlieten, welliaafl: on- 
der onze oogen verdelgd, en het geheele geflagt door de menigte en vraatzugt der 
vyandlyke foorten vernietigd, zoude zyn. 
Het fchynt derhalven aan onze zorgen alleen te danken te zyn, dat deze fbort in 
wezen is gebleeven, dat zy nog beftaat, en zal kunnen blyven bel^n; ja het 
fchynt, dat zy, aan haar zelve overgelaaten , eerlang geheel omkomen en vernie- 
tigd worden zoude : het ooy heeft yolllrekt geene toevlugt, geene verweering; de 
ram heeft maar zwakke wapenen, zyn moed is (legts eenedarceling, die , nutte- 
loos voor hem zelven, laftig is voor anderen, en welke men hem door het fnyden 
ontneemt: de hamels zyn nog vreesagtiger dan de oojjen; liexis uit vreea,datzy 
zig zo dikwils by troepen te iamen voegen; het geringde ongewoone geraas is ge- 
«oeg om hen te famen te dry ven , en t^en -elkanderen ce dringen, en deze vrees 
gaat van de grootlte domheid vOTgezeld, want zy hebben geen denkbeeld van het 
gevaar te ontvlugten , zy ichyaen zelfs het ongemak hunner gefteldheid niet te voe- 
len; zy blyven daar zy zyn, in den regen, indefneeuw; zy houden zig daar hard- 
nekkig, en, om hen van plaats te doen veranderen en een weg te doen volgen, 
moeten zy een hoofd hebben, ^ welk men leert om vooitegaan, en wiens bc- 
weegingen zy ftap voor flap natreeden ; dit hoofd zou zelf, met de overigen van 
den troep, zonder beweeging, op de zelfde plaats blyven , zo het niet voortge- 
dreeven wierdt door den harder , of opgewekt door den hond , voor geleide gefchikt ; 
deze waakt inderdaad voor hunne veiligheid , verdedigt, heftiert, fcheidt, ver- 
zamelt hen, en weet hen alle de be weegingen, die hen ontbreeken, mede te deden. 
De fchaapen zjm dan de domfte van alle viervoetige dieren, het zyn die, wel- 
ke de minfte middelen ter hunner bewaaring, de minfte natuurlykeingee ving, heb- 
ben; de geiten, die hen in zo veele opzigten gelykea, hebben oneindig meer ge- 
vod, of, zo als men ’t noemt, vernuft; zy weeten zig te beftieren, zy vermy- 
den de gevaaren , zy maaken zigligtelyk met de nieuwe voorwerpen gemeenzaam ; 
terwyl de fchaapen noch weeten te vlugten , noch te naderen ; hoe zeer zy hulp en 
onderftaiid van nooden hebben, zy komen egter zo gereedelyk niet tot den menlch 
als de geit, en, het geen den uiterften trap van vreesagtiglieid of ongevoeligheid 
in de dieren Icbynt aan te duiden , is, dat de ooijen zig haace lammeren laaten ont- 
neemen, zonder dezelve te befehermeu, zonder boos te worden, zonder wederftand 
te doen , en zonder haare fiiiart te kennen te gec ven door een gefchrei van het gewoon 
geblaat verfehillende. 
^ JVlaardit dier, zo zwak, zo gering in zig zelven, zo weinig voorzien van aandoe- 
ning, zo ontbloot v'an inwendige hoedanigheden, is voor den menfeh het waardigfte 
dier, is dat dier, vvdks nuttigheid de onmiddelyfcfte en de uitgeftrektfte is; het kati 
de noodzaaklykfte behoeften alleen vervullen, 'het verfchaft ons tevens voedzel en 
