IP, D E N A T U U R L Y K E HISTORIE,.. 
• om eenen lieflyken reuk in te ademen, of een walgelyken te verrayden, zo zyno 
reuk verdelgd ware ; en het is mee het gevoel en den fmaak even eens gelegen j , 
zo die twee zintuigen niet meer vatbaar zyn voor indrukzelen, zal hy niet ineer 
werken om dezelve te voldoen; die man z.J derhalven in ruit, en eeuwig in ruft 
blyven , niets zal hem van plaatling kunnen doen veranderen , en hem 'eene voort- 
gaande bevveeging indrukken , fchoon hy door zyn uitwendig. niaakzel volmaakt, 
bekwaam ware om zig te beweegen en te werken. 
De natuurlyke behoeften, die, by voorbeeld, van voedzel te gebruiken, zyn 
inwendige bevveegingen , welker imlrukzels het verlangen, den cetluft, en zelfs - 
de noodzaaklykheid van te eeten , doen geboren worden ; die inwendige bewee- 
gingen kunnen dan uitwendige beweegingen in het dier voortbrengen, en, zo het 
zelve van alle uitwendige zintuigen niet geheel beroofd zy, zo het een zintuig heb- 
betot zyne behoeften betreklyk, zal het werken om daar aan te voldoen* de be- - 
hoefce is dan niet het verlangen , zy verfchilt daar van gelyk de oorzaak ’van het 
uitwerkzel verfchilt, en de eerfte kan het Jaatfte niet voortbrengen , dan met be- 
hulp der zintuigen. Telken-maale als het dier eenig voorwerp, tot zyne behoef- 
ten betreklyk, gewaar wordt, wordt het verlangen, of de trek, daar uit geboren, , 
en de werking volgt. 
Dewyl nu de uitwendige voorwerpen hunne werking op de zintuigen oeffanen 
is hetnoodig, dat die werking eenig uitwerkzel voortbrenge, en men* zoude livte! 
lykbegrypen, dat het uitwerkzel dezer werking de beweegingvau het dier otu- 
de zyn, indien telkens, als zyne zintuigen op dezelfde wyze getroffen werden 
het zelfde uitwerkzel, dezelfde beweeging, fteeds op den zelfden indnilc vofrdc’ 
Maar hoe zullen wy die wyziging, die verfchillende maatiging en bepaaling ,°vaii 
de werking der voorwerpen op het dier, waar uit de trek of de afkeer ^boren 
wordt, verklaaren? Hoe zullen wy begrypen het geen boven of tegen de zintui- 
gen wordt uitgewerkt? Hoe zullen wy dien raiddel-term tuffehen de werking der 
voorwerpen en de werking van het dier aanwyzen; eene werking, waarin even- 
wel het beginzel van de bepaaling der beweeging beftaat, naardien zy de werking 
van het dier verandert en wyzigt, en, in weerwil van den indruk der voorwer- 
pen , zomtyds vernietigt. 
Die vraag is des te moeijelyker op te loffèn , omdat wy in onze natuur verfchil- 
lende wezens van de dieren zyn, en omdat de ziel deel heeft in bykans alle, en 
miffehien in alle onze beweegingen ; terwyl het ons zeer moeijelyk is de uitvyerk- 
zels, die deze geeftelyke zclfftandigheid voortbrengt, te onderlcheiden van die 
welke de gevolgen zyn van ons ftoöèlyk wezen : wy kunnen dit niet beoordeelen 
dan by overeenkomft, en door de natuurlyke verrigtingen der dieren raat onze 
werkingen, met onze daaden , te vergelyken ; maar gelyk die geeftelyke zelfftan- 
digheid niet dan aan dea menfeh vergund is, en gelyk het door deze alleen is dat 
hy denkt, en dat hy opmerkt; gelyk het dier daarentegen een louter ftoffelyk wezen 
is, dat niet denkt of opmerkt, en ’c welk oudertuflehen werkt en zig fchynt te be- 
paalen, zo kunnen wy niet twyffelen, of het beginzel van de bepaaling der bewee- 
ging in het dier niet een louter weiktuigelyk uitwerkzel zy, dat van deszelfs 
inaakzel en geleeding volftrekielyk afhangt. 
Ik begryp dan, dat de we’rking der voorwerpen op de zintuigen van het dier 
eene andere op de harfenen yoortbrengt, dewelke ik als een inwendig en algemeen 
) 
