‘V A N D E NATUUR DER DIEREN. « 
zintuig befchouw, datalledeindrukzels , die de uitwendige zintuigen aan hetzelve 
overzenden, ontvangt. Dit inwendig zintuig is niet flegts inllaat om door de wer- 
king der zinnen , en der uitwendige werktuigen , gcichud te worden , maar is 
ook, uit zynen aait, bekwaam om de fchudciing, welke derzelver werking voort- 
brengt, lang te behouden;- en het is in de aanhouding van deze fchudding, dat de 
indruk beltaat, die meer of minder diep is, naarmaate deze fchudding korter of- 
langer tyd aanhoudt. 
Het inwendig zintuig verfchilt, derhalven , van de uirerlyke zinnen , vooreerfl: 
door de eigenfchap, welke het heeft om alle de indrukzels in ’t algemeen, van wel- 
ken aart die zyn mogen, te ontvangen, terwyl de uiterlyke zinnen dezelve niet 
ontvangen dan op eene byzondere wyze, tot hun maakzel betrcklyk, naardien het 
oog altoos even weinig gctroöen wordt door het geluid als het oor door het licht. 
Ten and.-ren verfchilt dit inwendig zintuig, van douitwendige zinnen , in de duur- 
zaamheid der fchudding, welke de werking der uitwendige oorzaaken voortbrengtj 
maar in al het overige is her van dcnzelfden aart als de uitwendige zinnen. Het 
inwendig zintuig vaa het dier is, zo wel als zyne uitwendige zinnen een werk- 
tuig, een gevolg van het lighaamelyk maakzel, een enkel ItolFelyk wezen VVy 
hebben, even als het dier, dit inwendig ttoffelyk zintuig, en wy bezitten daaren- 
boven een zintuig meer, van eene verhevener en zeer verfchillende natuur, en 
dat in de gecftelyke zelfllandigheid , die ons bezielt en leidt, gehuisveft is. 
De hariènen van het dier zyn dan een inwendig, algemeen zintuig, ’t welk 
aan raenfchen cn dieren gemeen isj dit zintuig ontvangt eveneens alle de indruk- 
zels, Welken de uitwendige zinnen aati het zelve overzeilden, dat is te zeggen 
alle de fchiuMingen, welke de werking der voorwerpen voortbrengt, èti die 
fchuddingen dtiureu en hellaan langer in dat inwendig zintuig, dan in de uiterlyke 
zinnen. Men zal dit ligtelyk bevatten, zo men acht geeft, dat ’er zelfs in de uit- 
wendige zinnen een zeer meikelyk verfchilis in de duuring hunner fchuddingen. 
De khiidding, welke het licht in het oog voortbrengt , beftaat langer dan de fchud- 
ding die het oor door het geluid krygt; men behoeft, om daar van verzekerd ta 
worden , flegts op zeer bekende verfchynzels acht te gee ven . Wanneer men een gloei- 
jende kool met eenige fnelheid rond draait, of als men een viiurpyl affteckt zo 
vertoont de eerfle zig als een vuurige kring, en de laatfte als een lange ftreek van 
vuur; men weet, dat die vertooningen komen van de aanhoudende fchudding, 
welke het licht op het werktuig des geziges voortbrengt, en omdat men ter zelfder 
tyd her eerfle en het laatfte beeld van de kool of van den vuiiqiyl ziet : nu is de 
tyd lulfchen den eerflen en den laatflen indruk zckerlyk merkbaar. Laat ons dien 
tullchentyd meeten, en laat ons, by voorbeeld, zeggen , dat ’er eene halve lêkon- 
• h vieriie van eenefekonde verloopen moet, om de gloei- 
jeiute kooi haaren kring te doen belclirj'ven , en op het zelfde punt weder te bren- 
gen, van waar zy dien kring begon te maaken ; dan duurt de fchudding, door her 
licht veroorzaakt, ten mintlcn eene huilve fckonde, of een vierde van eene fekonde 
Maar de fchudding, welke het gsiiiid voorebrengt, is op verre na van zulk een 
langen duur niet, want het oor vat kortere afilanden van tyd; men kan onder- 
fcheideiilyk drie of vier maal het zelfde geluid of ook drie of vier opvolo-ende rre 
luiden in den tyd van een vierde ded van eene fekonde booten , en *^zeven of 
agt in eene halve fekonde , eu het laatfte indrukzel verwart zig niet met het 
