VAN DE Natuur der dieren, is ^ 
uit den onverwinnelyken afkeer,welken de dieren voor zekere voedzels', hebben , en 
dot)r den natuurlyken trek , die hen aanzet om de zulken , die hun voegen , zon- 
der vergiffiug te kiezen, daar de mcnfch, zo hy niet gewaarfchouvvd wicrdt, de 
vrugt van den mmicaniila , of inancenillier-boom, even a!s den appel, en de dulle - 
kervel even als de pieterlèlie eeten zoude. 
De voonrelfelykheid der zintuigen komt van de Natuur, maar de kond; en de 
heblyKheid kunnen luiii ook een grooteren trap van volmaaktheid geeven : men 
beeft dezelve hier toe flegts dikwils en lang op dezelfde voorwerpen te oeffenen: 
een fchilder, gewend om de gedaanten oplettend te befchouwen, zal, met den ■ 
eerden opflag des oogs, oneindig meer fchaduwingen en verfchillen zien, dan een ■ 
ander raenfch in veel tyds zal kunnen bemerken, of mogelyk ooit outdckiten. Een 
toonkonftenaar, wiens oor geduurig door de muziek geoefend is, zal door ecne 
diflonantie ftetk geflooten worden , eene vallche ftem , eenlcherp geluid, zal hem - 
verveelen, zal hemkwetfcn; zyn oor is een werktuig, dat door ftrydige toonen 
ontlleld wordt. Het oog des Ichilders is een tafereel, waarop de ligtfte fchaduwin- 
gen bemerkt worden , waar op de fyufte trekken getrokken zyn M'*n vo'maakc 
de zintuigen, en zelfs den trek der dieren; men leert de vogels woorden en wy- 
zen naklappen , ot zingen; men vermeerdert de drift van een hond tot de jagtdoOT ' 
hem het gewei der gevangen dieren te geeven. 
Maar deze voortrefielykheid der zintuigen, en de volmaaktheid zelve, welke ’ 
men hun kan geeven , hebben geene zeer zigtbaare uitwerkzels dan in het dier ; ■ 
het zal ons des te werkzaamer en vernuftiger voorkomen , als zyne zintuicren be- 
ter of meer volmaakt zullen zyn. De menich integendeel is niet verftandio'er, niet 
geeltelyker, omtiat hy zyne ooren en oogen veel geoelFend heeft. Men ziet niet, 
dat de perioonen, die verllompte zintuigen, een kort gezigt, een hard gehoor, 
een verdelgden of ongevoeligen reuk, hebben, daarom minder vau geelUbedeeld 
zyn dan de anderen; een dtiidelyk bevvys dat ’er in den menfeh iets meer dan een 
inwendig dierlyk zintuig is; dit is niet dan een lloffelyk werktuig , gelyk aan het 
werktuig’ der uiterlyke zinnen, en ’t welk daar niet van verfchilt dan omdat het 
de eigenlchap heeft van de Ichuddingen , die het ontvangen heeft , te bewaareii ; ■ 
de ziel van den rnenfeh integendeel is een verhevener zintuig, als ik zo Ibreekcn 
mag, eene geciielyke zelfftandiglieid , door haar wezen, en door haare werkim^ > 
geheel verfchillcnde van de natuur der uirerlyke zintuigen. ” 
h^nkau daarorn evenwel niet ontkennen, dat ’er in den menich een inweii- ' 
r uitwendige zintuigen, even als in het dier, be* 
^ ^ bloote belchouwing bewyll dit. De overcenkonill: der werktuigen in ^ 
harlènen, die in den menfeh even als iii het dier 
g n en woruen, en die in den eerllen zelfs, naarden omtrek zyns lighaams, 
eenc grootere m.iat of uitgeflrekthiid hebben dan in het lantüe, zvn genoeg om 
ons te verz ‘keren , dat die inwendig IfofFelyk zintuig waarlylc in den menfeh <jo- 
vonden wordt. Maar dit is het, wat ik beweer, dat dit ftoïTeiyk zintui-r oneindig- 
ondergefchikt is aan het ander; de geeRelyke zelfftaiidigheid voert ’er het gebied 
over,zy doet_ er de werking van geboren worden of zy verdelgt dezelve- dit 
ftoffelyk zintuig, m één woord, ’t welk alles in het dier doet, doet in d^n nw’pfcli 
mets, dan’t geen du hooger zintuig niet belet; het doet ook wat het höoger 
Ziiitiiig belaft. In het dier is dit zintuig het beginzel van de bcpaaling der bewee- 
