i6 DE NATUURLYKE HI5T0RIE, 
ging en van alle de werkingen ; in den menfch is het niet dan het middel of de 
tweede oorzaak. 
Laat ons dit gewi-gtig punt, zo veel mogelyk, ontwikkelen; laat ons zien, 
wat dat inwendig ftoffelyk zintuig kan voortbrengen : zodra wy de uitgeftrekcheid 
van de fpheer zyner werkzaamheid bepaald zullen hebben, zullen wy veilig be- 
lluiten mogen , dat alles, wat daar niet in vervat is , van het geclielyk beginzel zal 
afhangen; de ziel zal dan alles doen, wat ditftoQelyk zintuig niet kan doen. En 
byaldien wy zekere en duidelyke grensperken tulleken elke dezer twee kragten 
kunnen (lellen , zullen wy ligtelyk onderfcheiden , wat de dieren met ons gemeen , 
en wat wy, boven hen, hebben. 
Het inwendig (lolfelyk zintuig ontvangt eveneens alle de indrnkzels , welken 
elk der uitwendige zintuigen aan het zelve overbrengt; die indrukzcls komen van 
de werking der voorwei-pen, zy gaan door de uitwendige zinnen flegts door, en 
brengen in de zinnen niet daneene weinig duurzaame, en, oni zo 'te fpreeken, 
oogenbliklyke fchndding, voort, maar zy bepaalen zigin de inwendige zintui- 
gen, en verwekken in de harfenen , die ’er het werktuig van zyn, duurzaame en 
onderfcheidene fchuddingen. k)ie fchiiddingen zyn aangenaam of onaangenaam, 
dat is te zeggen, zyn overeenkomdig of (irydis met de natuur van het dier, en 
doen trek of afkeer geboren worden naar den tegenwoordigen (laat en gefteldheid 
van het dier. Laat ons eeu dier neemen op het oogenblik van deszei fs geboorte: 
zodra het zelve, door de zorgen zyner moeder, van de omwindzelen Woll is, 
en begint adem te haaien, zodra de behoefte van voedzel te gebruiken, zig doet 
gevoelen, ontvangt de. reuk, die het zintuig der eetluft is, de uitvloeizels der 
melk, die iii de borfien of prammen van de moeder bevat is; dit zintuig, door 
de riekende deeltjes gelchud , deelt die ichuduing aan de harfenen raeede , en de 
harfenen , op hunne beurt op de zenuwen te rug werkende , doen het dier bewee- 
gingen maaken, en den mond openen oin zig dat voedzel, dat het uood g heeft, te 
verfchaöen. Dew'yl nu dit zintuig van den eetluft in den menfch domper is dan in 
het dier, zo voelt het eerftgeboren kind niet dan de behoefte van voedzel te ge- 
bruiken , het kondigt dezelve door zyn gelchrei aan , maar het kan zig dat voed- 
zel niet alleen verfchaffen, het wordt door zyn reuk niet onderrigt', niets kan 
zyne beweegingen bepaalen om dat voedzel te vinden; men moet het by de hor(ï 
brengen, en hem dezelve doen voelen, en met den mond aanraaken; als dan zul- 
len deze gefchudde zintuigen hunne fchuddingen aan de harlênen inededeelen , de 
harfenen werken op de zenuwen te mg, en het kind zal de noodige beweegingen 
maaken om dit voedzel te ontvangen en in te zuigen. Het kan niet dan door den 
reuk en d:n finaak zyn , dat is te zeggen , door de zintuigen van den eetluft dat 
het dier onderrigt wordt van de tegenwoordigheid van het voedzel, en van de 
plaats alwaar het zelve dat moete zoeken; zyne oogen zyn nog niet open, en al 
waren zy dat, zy zouden in die eerfte oogenblikken nutteloos zyn voor de be- 
paaling der beweeging. Het oog, een zintuig, dat meer tot dekennis dan tot den 
enkelen luft of trek behoort, is in. den menfch reeds op het oogenblik zyner ge- 
boorte open, terv/yl het in de meefte dieren verlcheidcn dagen geflooten blyft. 
De zintuigen van trek, integendeel, zyn volmaakter en meer onrzwagtdd in het 
dier dan in het kind; een ander bcwys , dat de werktuigen van den trek in den 
menfch 
