17 
VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
inenfch minder volmaakt zyn dan die van de kennis, en dat die van de kennis, in 
liet dier minder volmaakt zyn dan die van den trek. 
De zintuigen tot den trek beliooifeiide zyn dan meer ontwikkeld in het pas ge- 
worpen dier , dan in het eerllgeboren kind. Het is eveneens met de voortgaande 
bevveeging, en met alle andere uitwendige beweegingen: het kind kan zyne le- 
den nauwelyks bcwecgen; daar zal veel tyds vcrloopen, voor dat het de kragt 
heeft om van plaats te veranderen ; het jonge dier integendeel verkrygt , in kor- 
ten tyd , alle deze vermogens ; gelyk dezelve in het dier niet dan met den trek 
verbonden zyn , gelyk die trek in het zelve fterk en vaardig ontwikkeld, en het 
eenigll; beginzel van alle deszelfs beweegingen , is, daar in den menfeh integendeel 
de trek flauw is, langzaamer ontwikkeld wordt, en zo veel invloed op de bepaaling 
der beweegingen niet moet hebben als de kennis , zo is de voortg’ang van den 
raenfch ten dezen opzigte langzaamer dan die van het dier. 
Alles loopt dan foamen om , zelfs in het Natuurkundige , te toonen , dat het 
dier niet dan door den trek bepaald, en dat de mcnlcli door een vphevener begin- 
zel geleid wordt ; zo ’er altoos twylTd over dat onderwerp geweefl; is , komt dat hier 
van, omdat wy niet wdl begrypen, hoe de trek alleen, in het dier, zulke gclyke 
uitwerkzels met die, welke by ons gevolgen van de kennis zyn, kan vóórtbren- 
gen ; en omdat wy niet gemaklyk onderfclieiden , wat wy uit hoofde van kennis 
verrig.en van het geen wy door de kragt van den trek doen. Het komt my onder- 
tuflehen niet onmogelyk voor om deze onzekerheid te doen verdwyncn, en zelfs 
tot eene overtuiging te geraaken , zo wy het beginzel bezigen , dat wy hebben 
vaflgefteld. Het inwendig floflelyk zintuig, hebben wy gezegd , behoudt langde 
fcliuddingen , die het gekicegen heeft; dit zintuig beflaat in het dier, endeharfe- 
nen zyn daar het werktuig van ; dit zintuig ontvangt alle de indrukzels , welken elk der 
uitwendige zintuigen aan het zelve overzendt; wanneer dan eene uitwendige oor- 
zaak, een vocrweip, van welken aart het zyn moge, zyne werking op de uitwendi- 
ge zinnen oefFcnt, brengt deze werking eene duurzaamè 'fchud ling iu het in- 
wendig zintuig voort, die fchudding deelt aan het dier beweeging mede , die be- 
weeging zal bepaald zyn , zo de indruk van de zintuigen van den trek komt, want 
het 'dier zal naderen om het voorwerp van dit indrukzel te bereiken , of het zal 
zig afwenden om het te vermy den , naar dat het daat door gevleid of gekwetd zal 
zyn; die beweeging kan ook onzeker zyn, als dezelve voortgebragt is, door de 
zintuigen, die niet tot den eetluft betreklyk zyn; gelyk het oog en het oor. Het 
dier het welk voor de eerfle reize ziet of hoort, ontvangt inderdaad eene fchud- 
ding door het licht of door het geluid , maar die fchudding zal in ’t eerll niet dan 
eene onzekere beweeging vóórtbrengen, omdat het indrukzel van het licht, of van 
het geluid , geenzins overeenkomft heeft met den trek of den eetlufl: ; het is niet 
dan door herhaalde werkingen , en nadat het dier by de indrukzels van het zin- 
tuig des gezigts of van het gehoor, die van den reuk, van den fmank, of van 
het gevoel, gevoegd zal hebben , dat de beweeging bepaald zal worden, en dat 
het zelve een voorwerp ziende, of een geluid hoorende, zal naderen, of agter uit 
lonpen om dat geen, het welk deze indrukzels door de ondervinding, ma zyne 
luftcn betreklyk geworden, voortbrengt, te bereiken of te vermyden. 
Om ons boter te doen verdaan , zo laat ons een onderweezen dier befchouwen 
een hond, by voorbeeld, die, fcliooa dooi eenen geweldigen eetuifl; gedronr^en,- 
1^. Dsd. C 
