I? 
VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
oorzaak der beweeging. De hond zal dan, bepaald worden om zig naar zyn mees- 
ter te wenden , en zig veele beweeging geeven , tot dat zyn trek volkomen vol' 
^Me?kan alle de werkingen der'diercn, hoe ingewikkeld of faamgefteld zy fchy* 
nen mogen, op dezelfde wyze verklaaren, zonder dat het noodig zy hun of ge- 
dagte of opmerking toe te liaan. Hun inwendig zintuig is genoeg ora alle hunne 
beweegingen voort te brengen. Daar blyft maar ééne zaait over, die nader opgehelderd 
moet worden, te weeten de natuur hunner gewaarwordingen, die, volgens het 
geen wy ftraks vaftgefteld hebben , zeer verlchillendc van de onze moeten zyn. 
„ Hebben dan de dieren , zal men ons vraagen , geheel geene kennis? beneemt gy huti 
„ de bewuftheid van hun beftaan, het gevoel? en, terwyl gy alle hunne verrig- 
„ tingen werktuigelyk wilt verklaaren, bepaalt gy hen daar door dan ook niet 
„ om enkele werktuigen , om gevoeUooze , fchoon beweegende, beelden te zyn . 
Byaldicn ik my wél verklaard heb, rnoet men reeds gezien hebben, dat, wel 
verre van den dieren alles te beneemen , ik hun alles toeftaa , met uitzondering al- 
leen yandegedagte en van de opmerking: zy hebben het gevoel, zy hebben het 
zelfe in een lioogeren trap, dan wy j zy hebben ook de bewullhcid van hun tegen- 
woordig beftaan, maar zy hebben die liiet van bun voorleden beftaan ; zy hebben 
gewaarwordingen , maar het mangelt hun aan het vermogen om dezelve te verge- 
lyken, dat is te zeggen, bet vermogen, ’t welk de denkbeelden voortbrengt; 
want de denkbeelden zyn niet dan gewaarwordingen met elkanderen vergeleeken, 
of, om heter te zeggen , famen voegingen van gewaarwordingen. 
Laat ons elk dezer voorwerpen in het byzonder befchouwen. De dieren hebben 
gevoel, zy hebben dat zelfs fyner dan wy herhebben: ik acht dit reeds beweezen 
duor het geen gezegd is wegens de voortreffelykheid van die zintuigen, die tot 
den trek behooren , door den natuurlyken en onvervvinlyken afkeer , welken zy 
van zekere dingen, en de ftandvaftige en bepaalde begeerte, welke zy naar an- 
dere voorwerpen, hebben ; door dat vermogen , ’t welk zy verre boven ons bezit- 
ten, van namelyk terftond, en zonder eenige onzekerheid, alles te onderfcheiden, 
wat hun dieuftig of nadeelig is. De dieren hebben dan, even als wy, fraarten ver- 
maak, zy kennen het goed en het kwaad niet, maar zy voelen het; het geen hen 
aangenaam aandoet, fsgoed, hetgeen hen onaangenaam aandoet, is kwaad; het 
een en ander zyn dan llegcs betrekkingen, diejnet hunne natuur overeenkomen, 
die met humi'* geleeding llrooken, of daar mede ftryden. Hetvermaak, ’t welk de 
kitteling ons geeft, de imarr, welke ons eene wond veroorzaakt, zyn Iniarten en 
vermaaken, die wy merde dieren gemeen hebben, naardien zy volftrektelyk af- 
hangen van eene uitwendige ftoffelyke oorzaak, dat is te zeggen , van eene meerot 
min fterke werking der zenuwen, die de werktuigen des geyoels zyn. Alles, wac 
zagtelyk op dezelve werkt, alles wat hen teder beweegt, is. eene oorzaalt van 
vermaak; alles wat hen geweldig fchudt, alles wat hen fterk roert, is cene oorZ':k 
van ftnait Alle gewaarwordingen zyn dan bronnen van vermaak, voor zo verre :-y 
za<ft, gemaatigd, en natuurlyk zyn ; maar zodra zy al te fterk worden, breng n 
zy*^fmart voort, dewelke in het natuurkundige , in de lighaams-aandoeningen, eer 
het uiterfte dan het tegenftrydige van het vermaak zyn. ^ 
Een al te fchitterend licht, inderdaad, een al tc gloeiend vuur, een al te zwaar 
geluid, een al te fterke reuk, een fma'-k(]oos geregt of grove fpys, eene harde 
C s 
