c. 
DE NATUURLYKE HISTORIE, 
vryying , kwetfen ons, of doen ons opeene onnmgenaame wyze aan ; terwyl eene mia 
fchiuerende kleur, eene gemaatigde warmte, een zoel geluid, een liefelvke reuk 
een’ lekkere fmaak, eenezagreaanraaking, ons tlreelen en ons dikwilsop.’eeneaano-e- 
naame wj^ze aandoen. Alle ligtelchudding, alle zagte beweeging' der zintuigen % 
dan een vermaak, en alle iterke fchudding, alle geweldige bevveeging , ?s eene 
fmart; en gelyk de oorzaaken, die geweldige beweegingen en fduiddiugen maaken 
kannen, zeldzaamer in de Natuur zyn dan die, welke zagte beweegingen en o-e- 
maatigde uitwerkzelen voortbrengen; gelyk daarenboven de dieren, door de oelFe- 
ning hunner zintuigen, in korten tyd tle hehiykheden vcckrygon om niet lle"-ts de 
beledigende voorwerpen te vermyden, cn zigaf te zonderen van ’t geen hun na- 
deeligis, maar zelfs om de voorwerpen te onderfcheiden , die hun diendio- zyn 
en tot dezelve te naderen, zois’crgeen tvvyffel aan te Ihan, of zy hebben ni^er 
aangenaame dan onaangenaame gewaarwordingen, en de ibmnie, van vermaak weegt 
die der fmart over. ... ^ 
Zo het vermaak in het dier niets anders is dan het geen de zintuigen ftreelt en 
zodat, hetwelk de zintuigen ftreelt, in het Natiuirkundigc, in her lighaamlyke , 
niets anders is, dan dat, het welk met de Natuur overeenkomt, kan men nietlano’ 
twyffelen , of yder voelend wezen ia het algemeen meer vermaak dan fmart hebbe'^- 
want al wat met zyne Natuur overeenkomt, alles wat tot zyne behoudenis kati 
toebrengen, alles wat zyn beftaan ophoudt, is vermaak; alles, integendeel wat 
tot zyne verdelging ftrekt, alles wat zyne geleding, zyne organifatier kan ontfteL- 
len, wat zyn natuurlykenftaat verandert, is fmart. Het is dan niet dan door het 
vermaak dat een voelend wezen kan aanhouden te beftaan, en zo de fom der ftree- 
lende gewaarwordingen , dat is te zeggen der uitwerkzelen, met zyne Natuur over- 
eenkoraende, die der fmartelyke aandoeningen, of der uitwerkzelen, die met het 
vermaak ftryden , niet. overtrof , zou hetzelve, van vermaak beroofd, eerft kwynen 
by gebrek van genoegen, en vervolgens, met ftuarc belaaden, zoude het fiieeven 
door overmaat van verdriet. 
In den meiftêh maaken de lighaams-vermaaken en fmarten flegts het minftc ge- 
deelte zyner kwellingen ra vermaaken; zyne verbeelding, die geduurio- werkt 
doet alles tot, ja doet niets dan tot zyn ongeluk; want zy vertoont aan zyne 
ziel niets dan ydele harfenièhimmen, of over^oote beelden, cn dwingt haar om 
’erzig mede bezig te houden. De ziel, door deze begodielingen meer geroerd dan 
zy door de wezendlyke voorwerpen zyn kan, verheft haar vermogen van te’oor- 
deelen, en zelfs haare heerfchappy, en vergelykt niets dan harfenlchimmen zy 
wil, zy begeert, niet meer regtftreeks voor haar zelve, zy begeert voor de’ver- 
beclding, en zy begeert dikwils het onmogelyke; haare wil, welken zy niet lan- 
ger zelve bepaalt, wordt haar dan tot een laft, haare te verre uitgeftrekte verlangens 
zyn kwellingen , en haare ydele hoop is, op zyn beft, een valfch vermaak, ’c vvelk 
verdwynt en wegvliegt, zodra de ftilte volgt, en de ziel, haare plaats herneemen- 
de, daar over bedaardelyk oordeelt. 
Wy bereiden ons zelven derhalven kwellingen, zo dikwils wy vermaaken zoeken* 
wy worden ongelukldg, zodra wy verlangen gelukkiger te zyn. Het geluk is in ons 
zelven , het is ons gegeeven : het ongeluk is "buiten ons, en wy gaan liet zoeken 
Waarom zyn wy niet overtuigd , dat het vreedzaam genot onzer ziel öns cenig eii 
waar goed is, ’t welk wy niet kunnen vermeerderen zonder gevaar te loopen van 
