25 ’ 
VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
Het is derhalven niet te verwonderen dat wy meer dan de dieren aan zwakbe* 
den onderworpen zyn, naardien wy zo goed niet als zy voelen , wat ons goed of 
kwaad zy , welk gevoel te hebben of te miflen de. behoudenis of verdelging van 
ons wezen kan helpen voortbrengeti j onze ondervinding is, ten dezen opzigte, min- 
der zeker dan hun inwendig gevoel i wymaaken daarenboven oneindig meer misbruik»; 
dan zy, van die zelfde zintuigen van den trek, die zy beter en volmaakter hebben 
dan wy, naardien die zintuigen voor hun niet zyn dan middelen van behoudenis en 
gezondheid, voor ons oorzaaken van verdelging en ziekten worden. De onmaatig- 
heid alleen doet meer menfchen derven of kwynen, dan alle de andere geelfels det 
menfchelyke Natuur met elkanderen vereenigd. 
Alle deze aanmerkingen leiden ons om te denken, dat de dieren een vader,, 
veiliger, enfyner, gevoel hebben , danwy; want alfchoon men my moge willen 
tegenwerpen , dat ’er dieren zyn , welken meiv ligtelyk kan vergeeven , dat ande- 
re dieren zig zelven vergeeven , en dat zy bygevolg niet beter dun wy weeten te 
onderfclieiden wat ftrydig is met hunne natuur, zoude ik toch antwoorden , datzy 
het vergift niet neemen dan met het lokaas , daar het mede omzwagceld , of met- 
het voedzel, daar het mede omringd is; dat het daarenboven dan alleen is, als zy 
geene keus hebben, als de honger hen dringt, en de behoefte noodzaaklykheid; 
wordt, dat zy inderdaad alles neemen, wat zy vinden, of wat hun aangeboden 
wordt; cn nog gebeurt het, dat de raeellen zig liever van uitputting laaten vertee- 
ren , en door honger fueuvelen , dan dat zy Ipyzen zouden gebruiken , die hun- 
tegenüaan. 
De dieren hebben dan het inwendig gevoel in een hoogeren trap dan wy het 
hebben; ik zoude dit nog kunnen bewyzen door het gebruik, ’t welk zy van dit 
verwonderlyk zintuig maaken , ’t welk alleen alle andere zintuigen zoude kunnen^ 
vervullen. De meefte dieren hebben zulk een volmaakten reuk, dat zy. verder rie- 
ken dan zy zien ; niet allen, rieken zy de tegenwoordige en werkelyk bellaande 
lighaamen van zeer verre , maar zy bemerken derzeiver uitvloeizels en voetlpooren 
langen tyd, nadat zy voorby, en tervvyl zy afweezig, zyn. Zulk een zintuig is een 
algemeen werktuig van gevoel of gewaarwording; liet is een oog,, dat de voorwer- 
pen niet llegts ziet daar zy zyn , maar zelfs overal daar zy geweetl zyn ; het is eeiii 
werktuig van fnaak, waardoor het dier proeft niet alleen het geen het kan aanraa- 
ken en bereiken, maar ''el fs het g.:en verre a( is , en daar het niet by kan*; het is 
dat zintuig, waardoor het dier het vroegfl, het raeeil:, en het zekerft, onderrigc 
wordt; waardoor het werkt, zigbepaalr; waardoor het herkent wat ge voegdyk of 
ftrydig is me', zyne natuur, waardoor het eindelyk bemerkt, voelt,, en verkieft,, 
wat zynen trek kan voldoen. 
De dieren lisbbcn derhalven de zintuigen, tot den trek behoorende, volmaakter 
dan wy deze’ve hebben , en zy hebben bygevolg het inwendig gevoel fyner en in. 
eenen hoegeren trap dan wy het hebben; zy hebben ook de bewuilheid van hun 
tegenwoordig beftaan, maar zy hebben niet die van bun voorleden beftaan. Dit 
Uveede voorftel verdient, zo wel als het eerft, in aariinerking genomen te worden;, 
ik zal dc waarheid daar van tragten te bewyzen. 
De hewuftheid van beftaan, dat inwendig gevoel, ’t welk het Ik uitmaakt, is- 
by ons te firamen gefield uit de de gewaarwording van ons wezendlyk aanzyn, en 
uit de herinnering van ons voorleden bcilaan. Die herinnering is zulk eene tegciir- 
