34 
'DE N A T U U R L Y K E HISTORIE, 
woordige gewaarwording als de eerde, zy houdt ons zomtyds zelfs fterker bezig, 
en doet ons kragtiger aan dan de tegenwoordige gewaarwordingen; en gelyk deze 
twee foorten vun gewaarwordingen vei ^billende zyn, en onze ziel het vermogen 
heeft 0!ii dezelve te vergelyken en ’er denkbeelden van te vormen , zo is de be* 
wuftheid van ons beftaan des tezekerer en te uitgeflrekter, naarniaate wy ons de 
gebeurde dingen in grootcren getale, cn meermaalen , vertegenwoordigen, en wy 
dezel ve door onze opmerkingen meer vergelyken, en met malkandeicn', zo wel als 
met de tegenwoordige dingen, verbinden. Elk bewaart in zig zelveneen zeker ge- 
wl gewaarwordingen, tot het verfchillend beltaan, of de verlchillende ftaaten, waar 
in hy zig bevonden heeft, betreklyk; dit getal van gewaarwordingen is eene op* 
volging geworden , en heeft eene volgreeks van denkbeelden geformeerd door de 
vergelyking, welke onze ziel van deze gewaarwordingen onder malkanderen ge- 
maakt heeft. Het is in deze vergelyking van denkbeelden , dat het denkbeeld van 
tyd beftaat, en zelfs zyn alle onze andere denkbeelden, gelyk ik reeds gezegd 
heb , niet dan vergeleeken gewaarwordingen. Maar die agtervolging onzer denk- 
beelden, die keten onzer beltaaniykheden, vertoont zig dikwils aan ons in eene 
zeer verfchillende orde van die, waar ia wy onze gewaarwordingen gehad hebben; 
het is de orde onzer denkbeelden , dat is te zoggen , van de vergelykingen , welke 
onze ziel van onze gew.iarvvordingen gemaakt heeft , en gantfchcly.k niet de orde 
dier gewaarwordingen ; cn het is hier in voornaamlyk, dat het verlehil van karak- 
ters cn van gecflen befïaat; want van twee raenfehen., welken wyonderftellen zul- 
len eveneens georganifeerd te zyn, en die by malkander en op dezelfde wyze zyn 
opgevoed , zal de een zeer verfchillend kunnen denken van den anderen , fchoon 
zy beiden hunne gewaarwordingen in dezelfde orde zullen gekreegen hebben ; maar 
gelyk de oorfpronkelyke geftcldheid hunner zielen verfchillende is, cn elk dezer 
zielen die gelyke gewaarwordingen vergeleoken en verbonden heeft op eene wy- 
ze, die haar in ’t byzonder eigen is, zo moet het algemeen voortbrengzel dezer 
vergelykingen, dat is tc zeggen, de denkbeelden, de geeft, eii het verkreegen 
karakter, ook zeer verlchillende zyn. 
Daar zyn zommige menfehen , welker werkzaamheid van ziel zo groot is , dat 
zy nooit twee gewaarwordingen ontvangen zonder dezelve tc vergelyken, en zon- 
der daar , byge volg, een denkbeeld van te forraeeren ; deze zyn de geeftigften, en kun- 
nen, naardeomftandigheden, de eerfte menfehen in allcrhaiulefoorten worden. Daar 
zyn anderen in genoegzaamen getale , welker min werkzaame ziel alle gewaarwordin- 
gen, die niet een zekeren trap van flcrkte hebben, laaten voor by flippen, en die niet 
dan de zulke vergelyken , waardoor zy fterk gefchud worden; deze hebben min .Ier 
geeft dan de eerften , en wel evenredig minder, naannaate hunne ziel haare gewaarwor- 
dingen minder dikwils vergelykt, en ’er denkbeelden van formeert. Daarzyn einde- 
Ivk anderen , en dit maakt de grootfte menigte uit, die zo weinigleeven in de ziel heb- 
ben , en zo log en vadzig zyn om te dcnicen , dat zy niets vergelyken of verbinden, ten 
minflen nooit in de eerfte aandoening ; zy hebben niet alleen ft .rke aandoeningen noo- 
dig, maar dezelve moeten ook duizend cn duizendmial herhaald worden, voor- 
dat hunne ziel dezelve wil vergelyken , en ’er een denkbeeld van imaken; die lie- 
den zyn meer of min dom, en fchynen van de dieren niet te verfchillen, dan in het 
klein getal denkbeelden, welken li'unne ziel zo veela moeite Iteeft re formecren. 
Devvyl dan de bewuliheid van ons beftaan is te fiamgefteld , niet flegts uit onze 
te- 
