a6. 
DE NATÜURLYKE HISTORIE: 
gelyken , en omdat de gemelde drie hoedanigheden onzer ziele van dit vermogen 
afhangen. 
5, De dieren zouden geen geheugen hebben? zegt men^ blykthet tegendeel niet 
,, duidelyk? herkennen zy, na eene lange afwezigheid, niet de perfoonen, met 
,, welken zy geleefd, de plaarfen, dewelke zy bewoond, hebben, de wegen 
„ welken zy doorgeloopen zyn? Herinneren zy zig niet de kaflydingen, die zy 
5, ondergaan hebben, de liefkoozingen , welken men hun gedaan heeft? Be- 
5, wyft dit alles niet , dat men, hun het verhand en den geeft weigerende , hun ten 
„ minften het geheugen, en wel een werkzaam en uitgeftrekt geheugen, en ’t 
,, welk milichien getrouwer is dan het onze, moet toeftaan” ? Hoe gevvigtig deze 
tegenwerpingen Ichynen mogen , en hoe ingeworteld het vooroordeel zy , ’t welk 
uit dezelve geboren is, geloof ik egter dat de fchyn ons hier, gelyk meermaalen 
bedriegt, en ik meen te kunnen bevvyzen, dat de dieren geene kennis van heV; 
voorledene, geen denkbeeld van den tyd, en bygevolg geen 'geheugen, hebben. 
By ons vloeit het geheugen voort uit het vermogen van op te merken, want* de 
herinnering, welke wy van voorledene zaaken hebben, onderftelt niet fleges de 
duuring der Ichuddingen van ons inwendig ftoffelyk zintuig, dat is te zeggen, de 
vernieuwing van onze vroegere gewaarwordingen, maar ook de vergeiykingen 
welke onze ziel van deze gewaarwordingen gemaakt, dat is te zeggen, de denk- 
beelden, die zy daar van geformeerd , heeft. Zo het geheugen niet behondt dan in 
de vernieuwing der voorgaande gewaarwordingen, zouden die gewaarwordingen 
zig aan ons inwendig zintuig vertoonen, zonder daar een bepaald indrukzel ia 
te laaten; zy zouden zig zonder eenige orde, zonder verband, vertoonen , ten 
naaften by gelyk zy zig vertoonen in de dronkenfehap, of in zommige droo- 
raen, waarin alles verward, door malkanderengehafpeld, en zo weinig gereireld 
of verbonden, is, dat wy ’èr de geheugenis niet van bewaaren kunnen, want 
\vy herinneren ons.geene zaaken dan zulke, die betrekkingen hebben tot andere, 
die voorafgegaan of gevolgd zyn; en ydere gewaarwording, die op zig zelve al- 
leen ftondt, die geen verband hadt met andere gewaarwordingen, zonde, hoe 
flerk zy wezen- mogte, geen voetfpoor in onzen geeft overlaaten; nu het is on- 
ze ziel, die deze betrekkingen tnfichen de dingen ftelt, door de vergelyking 
welke zy van de eene met de andere maakt; zy is her, die het verband onz'-r 
gewaarwordingen formeert, en die het weefzel onzer beftaanlykhcden door eenen 
^tervolgenden draad van denkbeelden verlengt. Het geheugen beftaat derhalven 
in eene opvolging van denkbeelden of vergeleeken gewaarwordingen , en het on» 
drrftelt noodzaaklyk het vermogen, dat deze denkbeelden voonbren-rt. 
Maar. om geene twylFeling aangaande dit gewigtig ftuk over te laaten zo Iaat 
ons zien, welke foort van geheugenis of herinnering ons onze gewaarwordingen na- 
laaten, wanneer zy van geene denkbeelden vergezeld zyn geweeftV Do fnarc cn 
bet vermaak zyn zuivere gewaarwordingen, en de llerkfte van alle; wanneer wy 
ons egter herinneren willen wat wy in de leevendigfte oogenblikken van vermaak 
ot imart gevoeld hebben, kunnen wy het niet dan flaiivvelyk en verwardelyk doen* 
wy herinneren ons alleenlyk, dat wy geftreeld of gekwetll: zyn geweeft, maar on- 
ze hermnering is met ondcrfcheideii , wy kunnen ons noch de foort , noch den 
trap, nocJi ^ duurzaamlieid , dezer gewaarwordingen , die ons evenwel zo tterk 
geichud fcebbe.1, veitegenwoordigen; cn wy zyn des te minder in ftaat.'omons 
