VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
33 
beelden van deze voorwerpen, die, onzes ondanks, yder oogenblik vernieuwd 
wordt, en ons dwingt om te werken gelyk de dieren, zonder opmerking, zonder 
beraad. Die vertooning der voorwerpen, nog werkzaamer dan hunne tegenwoor- 
digheid, vergroot alles, en vervalfcht alles. Deze verbeelding is de vyandin onzer 
ziel, het is de oorlprong der begocheling, de moeder der driften, die ons over- 
weldigen, die ons, in weerwil van de poogingen van onze rede, vervoeren, en 
ons binnenfte tot het ongelukkig toneel van een eeuwigduurend gevegt maakeu , 
waarin wy bykans altoos de nederlaag krygen. 
UITWEIDING OVER DEN HOMO DUPLEX. 
De inwendige menfeh is dubbeld, hybeftaat uit twee beginzelen, verlchillende in 
hunne natuur, en ftrydig in hunne werking. De ziel, dat geeftelyk beginzel, dat 
beginzel van alle kennis, is altoos tegen dat ander dierlyk en louter ftoffelyk begin- 
zel aangekant ; het eerll is een zuiver licht , van kalmte en bedaardheid vergezeld, 
eene heilzaame bron , waar uit de weetenfehap , de rede , de wysheid voort- 
vloeien; het ander is eene valfche flikkering, die niet dan door ftorm en in de duis- 
ternis fchiltert, een geweldige Aroom, die de dwaalingcn voortrok, en de driften 
in haar gevolg meddleept. 
Het dierlyk beginzel ontwikkelt zig het cerfl; gelyk het zuiver ftoffelyk is, en 
beftaat in de aanhouding der fchuddingen , en in de vernieuwing der gemaakte in- 
drukzelen op ons inwendig ftoffelyk zintuig, voortgebcagt door de voorwerpen, 
die met onze begeerten overeenkomen of ftryden, zo begint het te werken zodra 
het lighaam fmart of vermaak kan voelen , het is het eerft , waardoor wy bepaald 
worden y en het leidt ons zodra wy gebruik van onze zintuigen kunnen maaken. 
Het geeftelyk beginzel openbaart zig langzaamer, het omzwagtelt zig, het vol- 
maakt zig, door middel der opvoeding; het is door de mededeelin gder gedagten 
van anderen dat het kind gedagten krygt, en dat het zelf begint te denken en re- 
delyk te worden ; en zonder deze mededecling van gedagten zoude het volftrekt 
dom en dierlyk, of grillig cn dwaïs, zyn naar den trap van werkeloosheid of werk- 
zaamheid van zyn inwendig ftoffelyk zintuig. 
Men befchouwe een kind, wanneer het in vryheid, en verre buiten het oog 
zyner raeefteren, is ; men zal uit zyne uitwendige daaden kunnen beoordeelen, wat 
binnen in hetzelve omgaa? het denkt niet, het heeft nergens opmerking op, het 
volgt onverfchillig yderen weg van vermaak, die zig aan hem vertoont, het ge- 
hoorzaamt aan alle de indrukzelen der uitwendige voorwerpen , het is zonder rede 
werkzaam, woelagtig zonder oogmerk, het vermaakt zig, even als de jonge die- 
ren , met te loopen , met zyn lighaam te oeffenen , te fpringen , en te draaijen , het 
gaat, komt te rug, en vertrekt op nieuws, zonder ontwerp of bedoeling, met 
één woord, het werkt zonder voorneemen en zonder gevolg ; maar welhaaltte ruo" 
geroepen door de ftera van hun , die hem geleerd hebben te denken , herftelt hy 
zig, hy herneemt zyn rang van redelyk wezen, hy beftiert, hy regelt zyne be- 
drvven, en toont, dat hy de gedagten , welken men hem raedegedeèli heeft , wél 
heeft behouden. Het ftoffelyk beginzel lieerfcht dan in de kindsheid , en het zou- 
de, het geheel leeven lang, bykans alleen bly ven heerfchen en werken, zo de op- 
voeding ‘het geeftelyk beginzel niet ontwikkelde, en de ziel in werkzaamheid bragt. 
IV. Ded. E 
