46 
DE NATUURLYKE HISTORIÉ, 
zelfde gewoonten aan teneemen, zigte famen te fchikken, zig wel by malkander 
te bevinden, zig met haar verblyf bezig te houden, dei waards weder te keeren, 
na dat zy daar uit zyn getrokken, eii daar te blyven, wanneer bet weder of jaar- 
getyde haar Verbiedt uit te gaan, en zy het nergens beter krygen kunnen, enz. 
dit zelfde zal ook haare bouwkunde, haare meetkunde, haareorde, haarvoor- 
uitzigt, de liefde tot het vaderland, in eén wooid; de Republiek, vóórtbren- 
gen , welk alles , gelyk men ziet , geen anderen grond heeft dan de verwonde- 
ring van den niet onderzoekenden VVaarneemer. 
Is de Natuur uit zig zelve niet verwonderlyk genoeg, zonder dat wy ons zel- 
ven nog daarenboven begochelcn met gewaande wonderen, die daar niet in zyn, 
en welke wy daar in brengen? Is de ijehepper niet groot genoeg in zyne werken 
en gelooven wy hem door onze zwakheid nog grootcr te maaken? dit zoude juift 
de wyze zyn, om hem, zo dit mogelyk ware, te verhagen. Wie heeft inderdaad 
het grootfl denkbeeld van het Opperwezen, hy, die bet zelve het geheelal ziet 
fcheppen, de bcllaanlykhedcn beveelcn, de Natuur op onveranderlyke en duur- 
zaame wetten veftigen, of hy, die den oneindigen God zoekt, en vinden wil, als 
bezig met het bellieren van een Republiek bijen , en ten uiterften oplettend op de 
wyze hoe eene tor haare vleugels moet vouwen? 
Daar is, onder zekere dieren, cene foort van maatfehappy, die van de keuze 
van hun, daar dezelve uit bedaat, lch3mt af te hangen, en die bygevolo- nader bv 
het verftand en het oogmerk, of de bedoeling, komt dan de maatlchappy der biien , 
die geen ander beginzel heeft dan de natuurlyke noodzaaklyklieid,T mo Jyk- 
heid orn^ te kunnen bellaan. De olyfamen , de bevers , de aapen , en verlcheiden 
andere loorcen van dieren , zoeken malkander op, verzamelen zig, gaan by troe- 
pen, fpringen malkanderen by, verdedigen malkanderen , waarfcliouw'-n elkander 
en onderwerpen zig aan gemeenefchikkingen; zo wy deze maatfehappijen niet zo 
dikwils verftobrden , en dezelve even gemaklyk als die der vliegen konden waar- 
neemen, zouden wy daarongetwyfleld andere wonderen in zien, die evenwel we- 
derom loutere natuurkundige betrekkingen en overeenkomllen zouden zyn Men 
zette eene groote menigte dieren van dezelfde foort, en in dezelfde plaats, by 
malkander, daar zal, noodwendig eene zekere fchikking, eene zekere orde uit 
geboren worden, daar zullen zekere gemeene gebruiken uit voortfpruiten gelvk 
wy in de Hidorie van het damhert, het konyn, enz, melden zullen, Nuallege- 
meene gebruiken , wel verre van het beginzel van een verlicht verlïand ten oorzaa- 
kete hebben, onderllelien daarentegen uiers dan dat eencr blinde navolgiiw. 
Onder de menlclien hangt de maatfehappy minder af van natuurlyke of li<diaamly- 
ke overeenkomllen dan van zedelyke betrekkingen De menfeh heeft eerfl: zyne kra^t 
en zyne zwakheid afgemeeten, hy heeft zyne onkunde en zyne nicuwsgierio-hefd 
vergeleeken, hy heeft gevoeld, dat hy alleen voor zig zei ven niet genoeg was, 
dat hy door zyne eigen fcragten, en zonder anderer beluilp niet voldoen konde aan 
de memgte van zyne behoeften; hy heeft bemerkt, dat het hem voordcelig zoude 
zyn ar te Haan van het onbepaald gebruik van zyncii wil, om een regt op den wil 
van anderen te verkrj^gen ; hy heeft acht geflaagen op het denkbeeld van het goed 
en kwaad ; hy heeft het in den grond zyns herten ingedrukt onder begunlliging van 
het natuurlyk licht, dat hem door des Scheppers gunll gefchonkenis; hy heeft 
