VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
gezien, dat de eenzaamheid voor hem niet dan een ftaat van gevaar en oorlog wss; 
hy heeft de veiligheid en den vrede in de raaatichappy gezogt; hy heeft zyne krag- 
ten en zyne kundigheden in dezelve gebragc, om dezelve te vermeerderen door haat 
met die van anderen te vereenigen ,• die vereeniging is het bette werk van den menfch, 
het is het vertlandigll gebruik van zyne rede. Hy is inderdaad niet gerulT: , hy is 
niet fterk, hy is niet groot, hy voert het gebied niet over het Heelal, dan om- 
dat hy zig zelven heeft weeten te beheerfchen , omdat hy zig zelven^ heeft beteu- 
geld, zig onderworpen, zig wetten opgelegd; de menfch, met één woord, is 
geen menfch, dan omdat hy zig met den menfch heeft weeten te vereenigen. 
Het is waar, dat alles heeft laamgeloopen om den menfch gezellig te maaken; 
want fchoon de gtoote, de befchaafde, maatfehappijen , zekerlyk afhangen van 
het gebruik, en zomtyds van het misbruik, dat hy van zyne rede gemaakt lieert, 
zyn ’er egter kleine raaatlchappijen voonafgegaan , die, om zo te Ipreeken, met 
dan van de Natuur afhingen, fc-en huisgezin is eene uatuiirlyke maatlchappy ; des 
te beflendiger, des te beter gegrond , naarniaate ’er meer behoeften, meer oorzaa- 
ken van verknogtheid , zyn. Dc menich, zeer verfchillende van de dieren, bedaat 
byna nog niet, als hy geboren wordt. Hy is naakt, zwak, onbekwaam voor eenige 
beweeging, beroofd van alle werkzaamheid, en in een haat, waarin hy alles te 
vreezen heeft Zyn keven hangt af van den onderlland, welken men hem verleent. 
Die ftaat der zwakke, der magteloozc, kindsheid duurt lang. De noodzaaklykheid 
van onderftand, wordt dan eene gewoonte , die alleen bekwaam zou zyn om de- 
wederzydlche verknogtheid der kinderen en ouderen voort te brengen. Maar ge- 
lyk het kind, naarmaate het in jaaren vordert, allengs vermogens krygt, waardoor 
het den onderftand geraaklyker ontbeeren kan , gelyk het natuurlyk minder noo- 
dig heeft geholpen te worden, gelyk de ouders daarentegen volharden om zig. 
meer met het zelve te bemoeijen dan het zig met dezclven bezighoudt, zo ge- 
beurt het altoos , dat de liefde veel laager nederdaalt, dan dezelve opklimr. De 
verknogtheid der oudeien wordtovermaatig, blind, afgodifch, en die van het kind 
blyft lauw, en herneemt haare kragten niet, dan wanneer de rede het beginzel der 
erkentenis ontzwagtelt. 
Dlis onderftelt de maatfehappy, zelfs in een enkeki huisgezin befchoinvd, ju 
den menfch, het redelyk vermogen. Dc maatfehappy in de dieren, die zig vrijc- 
lyken by oner&enkom'ft fchynen te vereenigen, onderftelt de ondervinding van het 
inwendig gevoel ; en de maatfehappy der dieren, die zig , gelyk de bijen , by mal- 
kander vinden , zonder malkander gezogt te hebben, onderftelt niets. Hoedaniga 
daar de uitwerkzels of gevolgen ook van wezen mogen, het is zeker, dat dezelve 
nocii voorzien , noch belchikt, noch zelfs begreepen, zyn dojr hen, die dezelve 
iiitvoeren, en dru zy niet afhangen dan van de algemcene werktuigkunde, en 
van de wetten der beweeging, door den Schepper vaftgefteid. Dat men, in dezelfde 
plaats, tienduizend -ticaduizend werkende poppen, by malkandereii 
brenge, die allen door eene Icevendige kragt bezield zyn, en allen door de vol- 
maakte gelykheid van haare uitwendige en inwendige gedaante, endoor de overeen- 
komft liaarer beweegingen, bepaald werden om elk hor zelfde op die zelfde plaats 
te doen ; hier nit zal noodwendig een regelmaatig werk geboren worden ; ds 
heireltkingen van overeeiikomft, van gelykheid, van plaatfing zullen, zig daaciui 
