50 
DE N A T U U R L Y K E HISTORIE, 
fcheiden dagen te voeden; van de beredeneerde fliinheid der nagtiiilen , die zig 
een genoegzaam aantal van muizen weeten te bezorgen , en dezelve, om haas 
het wegioopen ce beletten, de eerde leden der voorpootjes afbyten, en in dien 
„ ftaat in ’t leeven houden , en voeden, om haar zelve, als andere vangll ontbreekt, 
„ voor een aangenaam wildbraad op te knappen; van de verwonderlyke door- 
„ dringendheid der bijen, die voor af weeten, dat haare koningin, op zulk een 
5» tyd » zulk een getal van eytjes van een zekere foort moet leggen , waarvan raan- 
„ netjes bijen moeten voortkomen , en zulk een ander getal eytjes van eene ver- 
„ fchillende foort, daar muilezels uit moeten voortkomen, en die, ingevolge van 
„ deze kennis van het toekomende , zulk een getal celletjes, grooter dan de ge- 
,, woone, voor de eerde, en zulk een getal celletjes van degewoone grootte voor 
„ de tweede, vervaardigen; deze, en ‘zo veele andere byzonderheden , zeg ik, 
„ welke men van de fchranderheid der dieren vertelt, fchynen uit het inwendig 
.. gevoel alleen, zonder redeneering, niet wél verklaard te kunnen worden”. 
Voor dat ik deze vraagen of tegenwerpingen beantwoorde, en voor dat ik zelfs 
over de opgegeeven dukken behoeve te redeneeren, moet men my zekerheid gee- 
ven, dat dezelve egt en waaragtig zyn ; in plaatlè van doorliet gemeen verteld, of 
opgegeeven te worden door Waanicemers die zig toonen verzot tc zyn op het 
vreemde en wonderlyke, behoorden alle die zonderlinge bekwaamheden en voor* 
uitzigten der dieren door Wysgc-ercn opgemerkt, en door verdandige lieden beves- 
tigd of verzameld, te zyn. Ik ben verzekerd , dat alsdan alle die gewaande wonde- 
ren wel ras verdwynen zonden, en dat men, daar behoorlyk op'lettende, de oor- 
zaak van elk dezer uitwerkzelen in het byzonder vinden zoude. Maar laat ons , 
voor een oogenblik, de waarheid van elk der gemelde dukken erkennen, laat ons 
aan hun, dfe dezelve verhaalen, toedaan, dat de dieren vdórgevoel, vooruiezigr, 
en zelfs kennis van het toekoomende, hebben; zal daar uit volgen, dat dit een 
nitwerkzel van hnn verdand is? Zo dat inderdaad de zaak ware, zonde dat ver- 
ftand der dieren het onze oneindig overtreffen ; want ons vooruitzigt is altoos gis- 
feiide , onze denkbeelden vt'^gens het toekomende zyn altoos twyffelagtig, en alle 
dekennis onzer ziele isnauwelyks genoegzaam om ons de waarichynlykheden der 
toekoraftigc zaaken te doen doorzien ; dus zouden de dieren , die de zekerheid 
daar van zien, nademaal zy zig vooraf, en zonder zig ooit te vergiffen, bepaalen, 
een verhevener bcginzel van kennis in zig hebben , dan wy bezitten ; zy zouden 
eene veel doordringender ziel moeten hebben, zy zouden de dingen veel klaarer 
moeten doorzién, dan wy in ftaat zyn re doen. 'Nii vraag ik, of dit gevol^r niet 
even -zeer met den godsdienft als met de rede ftrydt ? ° 
Het kan derhalve!! niet dooreen verftand, gelyk aan het onze, zyn, dat de die- 
ren eene zekere kennis van het toekomende hebben , dewyl wy daar goene dan 
twyffclagtige en zeer onvohnaakre begrippen van hebben. Waarom hun dan zulk 
eene verhevene hoedanigheid zo los gcfchonken ? waarom ons zelven ontydig 
verlaagd? zoude het niet minder redeloos zyn, onderlleld dat men aan de byzon- 
derheden zelve niet konne twyffclen , derzeiver oorzaak te zoeken in werktuigkun- 
dige wetten, door den Schepper, even als alle andere wetten der Natuur een- 
maal vaftgefteld? De geruftheid, waarmede men onderftelt dat de dieren werken, 
de zekerheid van hunne bepaaling, zoude alleen genoeg zyn,. oni daar uit te he- 
