51 
VAN DE NATUUR DER DIEREN. 
fluiten , dat het uitwerkzels zyn van eene loutere werktuigkunde. Het blykbaatilfi 
kenmerk van de rede is de twyffeling, het is de overdenking, het is de vergely* 
kingj maar beweegingen en werkingen, die niets aaiikondigen dan bepaaling en 
zekerheid , toonen terzelfder tyd de werktuiglykheid en de domheid. 
Gelyk ondertuflehen de wetten der Natuur, zodanig als wy dezelve kennen, 
niet dan de algeraeene, en gelyk de Hukken daarentegen, daar het hier op aan- 
komt, niet dan zeer byzondere, uitwerkzels zyn, zo zoude het weinig philofo- 
phifch zyn, en niet wél ürooken met het denkbeeld, dat wy van den Schepper 
moeten hebben, zynen wilmetzo veele kleine wetten te belaadcn, het zoude zyne 
almagt onteeren, en kwalyk overeenkomen met die edele eenvoudigheid der Na- 
tuur, dat men hem buiten noodzaaklykheid belemmerde met zulk eene menigte 
byzondere vaftllellingen en fchikkingen , waar van zommige niet dan voor de vlie- 
gen, andere niet dan voor de uilen, andere niet dan voor de muizen, enz, ge- 
maakt waren. Moet mén integendeel niet alle zyne poogingen aanwenden om deze 
byzondere uitwerkzels tot algemeenc uitwerkzelen te brengen, en, zo dat niet 
mogelyk ware, die hukken tèr zyde leggen, en zig onthouden van deze! vete wil- 
len verklaaren, totdat wy door nkmve f'a&a, en door nieuwe overeenkomfteD,de 
oorzaaken daar van mogen leeren ontdekken. 
Laat ons dan zien , of dezelve inderdaad niet te verklaaren , of zy wel zo ver- 
wonderlyk, of zy zelfs wel zeker beveiligd, zyn ? Het vooruitzigt der mieren was 
niet dan een vooroordeel, men hadt haar dat toegeflaan, terwyl men haar waar- 
nam, maar eene betere waarneeming heeft het haar ontnometi ; zy ilaapen den 
geheelen winter, haar vootraad is derhalven niet dan eene nuttelooze hoop, eene 
overtollige opflapeling zonder oogmerk, zpnder bedoeling, zonder kennis van het 
toekomende, naardien zy door deze kennis zelve alle de dwaasheid daar van zou- 
den begreepen hebben. ïs het niet zeer natuurlyk, dat dieren, die eene valle woon- 
plaats hebben , alwaar zy gewend zyn het voedzet , dat zy voor het tegenwoordi- 
gebehoeven, en dat hunnen fmaak trekt, naartoe te brengen, veel meer derwaards 
brengen, dan zy van nooden hebben 9 Is het niet natuurlyk , dat zy daar toe be- 
paald worden doör het inwendig gevoel alleen , en door het vermaak van den reuk 
of van eenig ander hunner zintuigen, en geleid door de gewoonte, welke zy zig 
hebben gemaakt om hunne levensmiddelen derwaards te 'brengen , om die op hun 
gemakte nuttigen Toont dit zelfs niet, dat zy enkel het inwendig gevoel heb- 
ben en niet redenceren ? Het is door dezelfde oorzaak dat de bijen veel meer vvafch 
en honig verzamelen , dan haar noodig is, cn het is niet met het uitwerkzcl van 
haar vernuft, maar met het uitwerkzel haarer domheid, dat wy ons voordeel doen; 
want het vernuft zoude haar noodwendig aanlpooren om allcenlyk zo veel, ten 
naallcn by, te verzamelen als zy behoeven, en om zig de moeite van een over- 
tolligen en nuiteloozen voorraad te befpaaren, inzonderheid na de droevige ondcr- 
vintBng, dat deze arbeid flegts verloren werk is, dat men haar ontneemt 'alles wat 
zy le veel hebben, en dat zelfs deze overvloed de eenige oorzaak is van den oor- 
log, dien men haar alle jaaren aandoet, en van de verwarringen en vernielingen, 
v/dke men in haare maatfchappy aanregt. Het is zo waar, dat het niet dan door 
een blind gevoel is, dat zy werken, dat men haar, om zo te fjareeken , kan ver- 
pligcen om zo veel te werken als men wil; z'- lang als ’er in het land , waarin zy zig 
