VAN DE RUN D-D IEREN. 
ai9 
'Landlieden, die door de weelde der fteden en de overdaad onzer tafels verpligt 
worden om op die wyze te leeveii, kwynen en eer vervallen dan de lieden van een 
middelbaaren ftaat, aan welken het gebrek en 'de overdaadigheid even weinig be- 
kend zyn. 
Na den menlch zyn de dieren, die niet dan van vleelch leeven, de grootfte 
verdelgers; zy zyn terzelfder tyd de vyanden der Natuur , en de mededingers van 
den raenfch : het is niet dan door eene fteeds vernieuwde oplettendheid en door 
wél overlegde en agtervolgde zorgen, dat men zyne kudden, zyn gevogelte 
enz , kan bewaaren , en dezelve beveiligen voor den wreeden klauw van den roofvo- 
gel, en den moorddaadigen tand van den wolf, denvos, dehuismartcr, dewezelj 
enz. Het is niet dan door een geduurigen oorlog, dathy zyne graanen, zyne frui- 
ten, zyn geheel onderhoud, en zelfi zyne kleederen, kan befchermen tegen de 
vraatzugt der rotten, der rupfen, der torren, der myten, enz, want de gekor- 
venen behooren ook onder die lbort van dieren , die meer kwaad dan goed in de 
wereld doen; terwyl de koe, het fchaap, en de andere dieren, die van groente 
leeven, niet flegts de befte, de nuttigfte, de dkrbaarfte zyn voor den menfeh, 
dewyl zy hem voeden, maar ook die zyn, welke het minft verteeren of verftin- 
den; het rund-dier is, ten dezen opzigte, inzonderheid het dier byuitftek, want 
het geeft aan de aarde zo veel weder als het daar uittrekt, en het verbetert zelfs 
den grond daar het op leeft, het meft zyne weide, terwyl het paard en de meefte 
andere dieren de befte weiden in weinige jaaren vermageren. 
Doch ditz}Ti de eenige voordeelen niet, die het rundvee aan den menlch ver- 
fchaft; zonder hetzelve zouden de armen en de ryken veel werk hebben om te lee- 
ven; de aarde zoude onbebouwd blyven, de landerijen, en zelts de tuinen, zou- 
den dor en onvrugtbaar zyn ; het is op het rundvee, dat al de landarbeid ruft, 
dat is de nuttigfte huisgenoot van de boerdery , het lleunzel van het landbedryf , 
de flerkte van den geheeleii landbouw; voormanls maakten de runderen allen den 
rykdora der inenfcheii uit, en nog heden zyn zy de grondflag van de welvaart der 
ftaaten, die zig niet kunnen ftaande houden, die vooral niet kunnen bloeijen, dan 
door het beteelen der landen , en door den overvloed van ’t vee , dewyl dit de 
eenige wezendl5'ke goederen zyn, en alle de andere, zelfs het goud en zilver, 
met dan als willekeurige voordeelen , niet dan als vertooningen , als munten van 
crediet , befchouwd moeten worden, die geene waardy hebben, dan voor zo ver- 
re de voortbrengzels der aarde die daar aan geeven. 
De runderen zyn zogoed niet gefchikt om lallen te draagen als de paarden, de 
ezels, de kameelen, enz: de gedaante van den rug en lendenen toonen ditgenoeg; 
maar de dikte van den hals, en de breedte der fchouderen, geeven tevens niet on- 
duidelyk te kennen, dat zy beter zyn om te trekken en om het jok te draagen; het 
is ook op deze wyze, naraelyk aan den hals en fchoften, dat zy met het meefte 
voordeel trekken, en het is zonderling dat dit gebruik niet allerwegen plaats heeft, 
en dat men gehecle Provintiên vindt, alwaar men de runderen algemeen verplijrt 
om aan de hoprnen te trekken : de eenige reden, welke men ray daarvan heeft kun- 
nen geeven, is , dat men hen , wanneer zy aan de hoornen befpannen zyn, o-e- 
maklyker kan leiden, zy zyn zeer fterk van kop, en kunnen op die wyze nogvry 
wel trekken , maar met veel minder voordeel dan wanneer zy aan de fchoften trek- 
ken : zy fchynen juift voor den ploeg gemaakt te zyn; de mallii van hun hghaam. 
