VAN DE RUND-DIEREN. 
221 
plrgt ora of dezelfde voor verder te vervolgen, of eene andere te beginnen; maar 
de Ouden ftelden hun grootft vermaak in de beöeffening van den landbouw, en re- 
kenden het zig tot eene eer om zelve te ploegen , of ten minden den ploeger en 
de runderen beiden te verligten en moeite te belpaaren; en onder ons zyn z'y, die 
de goederen dezer aarde her meelt genieten, juilt die, welke de kond om dezelve 
tebeteelen, niind achten, aanmoedigen, onderlletmen. 
De dier dient voornaamlyk om het geilagt voort te planten, en fchoon men den* 
zelven ook aan den arbeid onderwerpen kan, is men egcer minder zeker van des- 
zelfs gehoorzaamheid , en men moet geftadig op zyne hoede zyn tegen het se- 
brnik, dat hy van zyne kragten maaken kan; de Natuur heeft dat dier onbuïg- 
zaam en fier gemaakt, in den bronstyd wordt het outerabam- en dikwils woeden- 
de; maar door hetlhyden vernietigt men de bron dezer geweldige bcweegingen, 
zonder iets van zyne kragten weg te neemen ; hy wordt ’er zelfs te dikker"', te 
zw’aarer, te grooter door, en is des te beter gefchikt voor ’t werk daar men hem 
toe verordent ; hy wordt ook handelbaarer, geduldiger, onderwerpelyker en min- 
der lafiig voor anderen van zyne Ibort : eene troep fiieren zoude ecua verzameling 
van uitgelaaten dolle dieren zjm, welkende menfeh met geene mogelykheid zon 
kunnen temmen of bellieren. 
Dentanier, waarop de gemelde bewerking gefchfedt is bekend genoeg by de 
landlieden: ondertiilïchen hebben hieroiTKrent zeer verfchillende gebruiken piaats, 
waarvan men de onderfcheidene uitwerkzels mogelyk niet genoeg heeft waargeno- 
men ; in het algemeen is de gevoegelyklle tyd voor het lubben de ouderdom^ die 
de bekwaamheid ter voortteeling onmiddelyk voorgaat : voor den Hier is dit op de 
agttien maanden of twee jaareii ; zy, welken men deze bewerking vroeger doet 
ondergaan , komen bykans allen om ; de jonge kalveren egter , am welken men de 
zaadballen eenigen tyd na hunne geboorte ontneemt , en die deze bewerking over- 
leeven, worden grooter, zwaarer, vetter, oliën, dan die, welken men "dezelve 
niet dan op de twee, drie, of vier jaar doet ondergaan ; maar deze fchyncn meer 
moed en werkzaamheid re behouden, en zy, die dezelve eerll op den ouderdom 
van zes, zeven, ofagt jaaren ondergaan-, verliezen byna niets van de andere ei- 
genfehappen der mamielyke lexe, zy zyn driftiger, minder onderwerpelyk dan 
de andere olTen, en inden tyd als de koeijen togtig zyn, zoeken zy dezelve nog 
te naderen , maar men moet zorg draagen om hen daar van af te houden ; de kop- 
peling, tn zelfs de enkele aanraaking, van den os, doet op de teeldeclcn van de 
koe eene foort van vleelcliige uitwalïen of vratten voortkomen, die men, met 
daar een gloeijend yzer op tezerten, moet wegneemen ; die kwaal kan hier van ko- 
men, omdat die looit van ofien, aan wcrlken men allecnlyk de zaadballen heeft 
•gedrukt, endevaaten, die daarop uitloopen gefl-botou en verdraaid, niet nalat- 
ten een vogt te Horten , ’t welk waarfchynlyk half verrot is, cn ’t welk zweeren 
aan de buitenlle tceldeelen der koe voofibrengr, die vervolgens tot vleefchigc uic- 
■wafien overgaan. 
De lente is ’t jaargetyde , waarin ds koeijen doorgaands togtig zyn : de meelle 
hier te lande ontvangen den Hier cn worden bevrugt , van dt-n 15 april tot den 1 5 
jnly; maar daar zyn ook veele, die laater togtig worden , en andere, welker to'^- 
tigheid vroeger komt : zy draagen negen maanden , en kalven in het begin van de 
tiende i men heeft dus. veele kalveren van den j 5 january tot den 15 april, eri mene- 
