VAN DE RUN D-D IEREN. 22^ 
gewennen om niet dan gemeene beweegingen te hebben , en men zal in den begin- 
ne nooit den prikkel gebruiken, als die het dier alleenlyk onhandelbaarer zou maa- 
ken j men moet hem alsdan ook vieren, en niet verpligien dan om by kleine tus- 
fchenpoozingen te werken, want hy vermoeit zig veel, zo langhy niet geheel en 
al geöeËFend en afgerigtis, en om die zelfde reden zalmen hem alsdan rykelyker 
dan op andere tyden voeden. 
De os moet niet dan van de drie tot de tien jaaren gebruikt worden; men zal 
wél doen met hem alsdan van den ploeg af te neemen , om hem vet te raaaken 
en te verkoopen; zyn vleefch zal dan beter zyn dan of men langer wagtede. Men 
weet den ouderdom van dit dier uit de tanden en de hoornen : de eerlle voortan- 
den vallen, op de tien maanden uit, en worden opgevolgd door anderen , die nier 
zo wit, maar diebreeder, zyn; op dezeftien maanden vallen de tanden, die aan 
de middelde ftaan, mede uit, en worden insgdyks door anderen opgevolgd, en 
op de drie jaaren zyn alle de fiiytanden vernieuwd, zy zyn dan gelyk, lang, 
en vry wit , naarmaate de os in jaaren vordert, verllyten zy, en worden ongelyk 
en zwart; het is eveneens met den dieren de koe; dus maakt het fnyden of de 
fexe geen verlchil in het groeijen en uitvallen der tanden ; even vveinig verandert 
dit het vallen der hoornen, want zy vallen eveneens, om de drie jaaren, by den 
dier, by den os, en by de koe, en zy worden door andere hoornen verplaatd, 
die, gelyk als de tweede tanden, niet meervallen: die van den os en de koe wor- 
den alleenlyk dikker en langer dan die van den dier. De groei dezer tweede hoor- 
nen gefchiedt niet op eene eenpaarige wyze, en door eene regelmaatige ontzwagte- 
ling: op het eerde jaar, dat is te zeggen op het vierdejaar des ouderdoms van den 
os, krygt hy twee kleine puntige hoornen, die met een foort van bourrelet, of 
wrong, naar het hoofd uitloopen; in het volgend jaar venvydert zig die wrong 
van ’t hoofd, voortgedooten door een cylinder van hoorn, die zig thans for- 
meert, en die insgelyks in eene wrong, even als de eerde reis, uitloopt; en dus 
gaat het in de volgende jaaren mede, want, zo lang het dier leeft, groeijen zyne 
hoornen; die wrongen worden jaarlykfche knoopen, welken men gemaklyk in den 
hoorn ondericheiden , en vvaarby men de jaaren ligtlyk berekenen, kan, zo men 
de punt van den hoorn tot den eerden knoop voor het eerde jaar, en elk der tus- 
fchcnruimtens tullchen de andere knoopen voor een jaar daar te boven, neemt. 
Met paard eet nagt en dag langzaam maar byna geduurig. De mnderen integen- 
deel eeren fchielyk, en nuttigen ui vry korten tyd al het voedzel, dat zy noodig 
hebben , waarna zy ophouden te eeten en zig nederleggen om te herkauwen; dit 
verfchil komt van de verichillende gedeldheid van de maag dezer dieren; de os, 
wiens twee eerde miagen niet dm een zelfden zak van eene zeer groote ruimte 
maaken, kan, zonder ongemak , veel gras tevens neemen, en die zak in korten 
tyd vullen, om vervolgens te herkauwen en op zyn gemak te verreereii; het paard, 
dat maar eene kleine maag heeft , kan daar flegts eene kleine hoeveelheid gras in 
bemen, en dezelve opvullen naarmaate liet in malkander pakt en in de inge- 
wanden overgaa't, alwaar de ontbinding van het voedzel voornaamlyk gefchiedt; 
want in den os gn in het paard het opvolgend voortbrengzel der fpysverteering , 
en inzonderheid de ontbinding van het hooi, waarneminde, heb ik in den 
eerften gezien , dat het op het uitgaan uit het gedeelte der pens, dat de twee- 
de maag maakt, en ’t welk het retioulum of hmnu^ heet, tot eene foort van 
